ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

αυτονομια ανθρωπινη ιατρικη

Η αυτονομία, με πρακτικούς όρους, μπορεί να οριστεί ως η ελευθερία λήψης ρεαλιστικών αποφάσεων σε ένα πλαίσιο καλής σωματικής και νοητικής υγείας. Είναι η δυνατότητα να κάνεις ό,τι μπορεί να κάνει ένα ανθρώπινο ον, αλλά και η συνειδητοποίηση ότι αυτή η δυνατότητα ενυπάρχει στο ίδιο το άτομο. Η αυτονομία με αυτή την έννοια θα περιοριστεί σε περίπτωση ύπαρξης σωματικών ή πνευματικών ατελειών και συνοδών νοσημάτων. Μπορεί επίσης να περιοριστεί λόγω ιατρικών θεραπειών, και εδώ εντοπίζεται η πιθανή «ευαισθησία» της στα οφέλη και στα ελαττώματα της ιατρικής διαδικασίας.

Αξιολόγηση βαθμού αυτονομίας

Τα πλεονεκτήματα ή τα μειονεκτήματα μιας θεραπείας μπορούν να υπολογιστούν βάσει της αξιολόγησης του βαθμού αυτονομίας πριν και μετά τη θεραπεία. Με τον ίδιο τρόπο μπορούν να μετρηθούν οι αρνητικές επιπτώσεις της έρευνας και της επιτήρησης. Η ασθένεια περιορίζει τη συνολική αυτονομία. Ακόμα και ένα απλό κρυολόγημα ή μια παρωνυχίδα θα περιορίσει τις ατομικές επιλογές τις οποίες δύναται να κάνει ένα άτομο, λόγω του πονόλαιμου ή του πόνου στο πόδι. Αυτό δε σημαίνει ότι η ασθένεια καθιστά αυτόματα όλες τις επιλογές αδύνατες. Κάποιος που βιώνει αφόρητο πόνο μπορεί να πάρει την αυτόνομη απόφαση να αυτοκτονήσει, αλλά μια τέτοια απόφαση καθορίζεται από την αίσθηση έλλειψης επιλογών, αλλά και από έναν ενδεχόμενο σημαντικό περιορισμό της συνολικής του αυτονομίας. Υπάρχει διάκριση μεταξύ της συνολικής, ιδεατής αυτονομίας του υγιούς ατόμου, η οποία περιλαμβάνει την αυτονομία φυσικής δράσης, και της αυτονομίας ως «επιλογής». Η πρόσφατη περίπτωση μιας Καναδής, η οποία εξέφρασε την επιθυμία να τερματίσει τη ζωή της που είχε γίνει ανυπόφορη λόγω πλάγιας αμυατροφικής σκλήρυνσης, είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα διάκρισης μεταξύ της αυτονομίας ως «επιλογής» και της αυτονομίας ως φυσικής δράσης.

Διάκριση μεταξύ ανεξαρτησίας και αυτονομίας του ασθενούς

Η διάκριση μεταξύ ανεξαρτησίας και αυτονομίας θα πρέπει επίσης να αποτελέσει αντικείμενο παρατήρησης. Η αυτονομία αντικατοπτρίζει τη δυνατότητα επιλογών. Η ανεξαρτησία αντικατοπτρίζει τη δυνατότητα επιβίωσης (και πιθανώς ακμής) χωρίς πρόσθετη φυσική, συναισθηματική και οικονομική βοήθεια προερχόμενη από έναν εξωτερικό παράγοντα. Είναι δυνατόν κάποιος να είναι ανεξάρτητος στις δραστηριότητες της καθημερινής του ζωής, αλλά να μην είναι αυτόνομος λόγω της ανάγκης συνεχούς θεραπείας ή άλλων ιατρικών επανεκτιμήσεων και επεμβάσεων. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, στις περιπτώσεις ακρωτηριασμού, έναν ασθενή με ηπατικές μεταστάσεις και τοπική συσκευή έγχυσης εμφυτευμένη κάτω από το δέρμα, καθώς και έναν ασθενή με συμπτωματική υπέρταση, ο οποίος λαμβάνει θεραπεία με βήτα-αναστολείς. Όλοι μας μπορούμε να διάγουμε μια «ανεξάρτητη» ζωή καλής ποιότητας στο σπίτι, προσέχοντας τον εαυτό μας, και να συνεχίζουμε να κερδίζουμε τα προς το ζην. Αλλά όλοι μας έχουμε αντίστοιχα στερηθεί ένα μέρος της συνολικής αυτονομίας μας. Καθένας μας ενδεχομένως να «ωφελείται» από θεραπείες με στόχο την παράταση της επιβίωσης και την καλή ποιότητας ζωής, αλλά καθένας μας πληρώνει και ένα τίμημα. Κανένας δεν μπορεί να διακόψει τις σχέσεις του με το ιατρικό επάγγελμα χωρίς να διακινδυνεύσει μέρος της υγείας και του ευ ζην του. Η ποιότητα ζωής μπορεί να είναι εξαιρετική, αλλά η αυτονομία περιορισμένη. Οι δείκτες ποιότητας ζωής υπολογίζουν κάτι το οποίο διαφέρει από τους δείκτες αυτονομίας. Συνδυάζοντας αμφότερους τους δείκτες, ενδεχομένως στο μέλλον να έχουμε πληρέστερη εικόνα της ασθένειας και της θεραπείας της.

Αυτονομία ασθενούς: Κόστη και οφέλη

Έχουμε επίσης τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουμε την έννοια της αυτονομίας για να εκτιμήσουμε και να εξηγήσουμε τα κόστη αλλά και τα οφέλη. Ας πάρουμε το παράδειγμα ενός ασθενούς με συμπτωματική στηθάγχη και νόσο της αριστερής κύριας στεφανιαίας αρτηρίας που συνυπάρχουν με μοναδική στένωση στη στεφανιογραφία. Η συμβατική γνώση υπαγορεύει ότι αυτός ο ασθενής έχει καλή πρόγνωση με ή χωρίς χειρουργείο, και ότι η μόνη ένδειξη ανάγκης χειρουργείου είναι μια πιθανή αποτυχία της φαρμακευτικής θεραπείας14. Ωστόσο, μεμονωμένοι ασθενείς μπορούν να δουν διαφορετικά αυτή την επιλογή όταν μπαίνει στη συζήτηση το ζήτημα της αυτονομίας. Με κόστος λίγες εβδομάδες μειωμένης αυτονομίας, το χειρουργείο μπορεί να απελευθερώσει τον ασθενή από μακροχρόνια απώλεια αυτονομίας λόγω της ανάγκης συνεχούς φαρμακευτικής αγωγής, των επαναλαμβανόμενων επισκέψεων στον γιατρό και της ανάγκης να υπάρχει διαθέσιμη ιατρική φροντίδα όταν αυτός ταξιδεύει, συνθήκες που ενισχύουν τον «ρόλο του αρρώστου».

Απόσπασμα από το βιβλίο "Ανθρώπινη Ιατρική"