Επείγοντα προβλήματα από το μαστό

Προβλήματα στο στήθος

Κλινική προσέγγιση για τον μη ειδικό
Σταύρος Καρακόζης, Γενικός Χειρουργός

Εισαγωγή

Ο μαστός αποτελεί ένα μοναδικό όργανο του ανθρωπίνου σώματος και τα προβλήματα που παρουσιάζει απασχολούν συχνά τον ειδικό ιατρό και όχι μόνο. Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Παρά τη μείωση στη θνησιμότητα που παρατηρείται στις αναπτυγμένες χώρες, ο καρκίνος του μαστού παραμένει η πρώτη αιτία θανάτου σε γυναίκες ηλικίας 35-55 ετών. Συνεπώς, οποιοδήποτε σύμπτωμα στο μαστό αντιμετωπίζεται με το σκεπτικό του αποκλεισμού της κακοήθειας. Συχνά, οι ιατροί κάθε ειδικότητας ερωτούνται για την αρχική αντιμετώπιση προβλημάτων από το μαστό. Η γυναίκα όταν για πρώτη φορά «ανακαλύψει» κάτι διαφορετικό στο μαστό της συνήθως αναζητά «επειγόντως» τη γνώμη των ιατρών. Οι μη ειδικοί ιατροί οφείλουν να συμβουλεύουν την ασθενή με βάση τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες (practice guidelines) προς την αποτελεσματικότερη θεραπευτική αγωγή.

Πρόβλημα 1: Ψηλαφητό μόρφωμα στο μαστό

Το ψηλαφητό μόρφωμα στο μαστό αποτελεί το συχνότερο εύρημα για το οποίο η γυναίκα αναζητεί «επειγόντως» ιατρική βοήθεια. Η αρχική διαγνωστική προσέγγιση περιλαμβάνει την κλινική εξέταση και τον απεικονιστικό έλεγχο με μαστογραφία ή και υπερηχογράφημα. Στις νεώτερες γυναίκες (ηλικίας κάτω των 40 ετών) προτιμάται μόνο το υπερηχογράφημα, επειδή η μαστογραφία είναι συνήθως μη διαγνωστική. Ακολουθεί η παρακέντηση για την κυτταρολογική εξέταση της βλάβης υπό ακτινολογική καθοδήγηση. Εάν το υπερηχογράφημα αναδείξει κυστική βλάβη γίνεται εκκενωτική παρακέντηση άμεσα από τον ακτινολόγο και κυτταρολογική εξέταση του υγρού. Με τα αποτελέσματα των παραπάνω η γυναίκα παραπέμπεται στον ειδικό για ολοκληρωμένη θεραπεία.

Πρόβλημα 2: Άλγος στο μαστό (Μαστοδυνία)

Η μαστοδυνία2 αποτελεί το 50% περίπου από το σύνολο των προβλημάτων για τα οποία η γυναίκα αναζητά ιατρική συμβουλή. Εάν το άλγος είναι έντονο ζητείται ιατρική βοήθεια «επειγόντως». Ο ιατρός οφείλει να αποκλείσει πρώτα τον καρκίνο του μαστού, αν και πολύ σπάνια συνυπάρχει με μαστοδυνία. Ακολούθως διερευνώνται τα αίτια του άλγους από το μαστό ή και τα εξωμαστικά αίτια (Πίνακας 1). Η μαστοδυνία μπορεί να είναι κυκλική ή μη εάν συσχετίζεται χρονικά με την έμμηνο ρύση. Συστήνεται να γίνει υπερηχογράφημα και μαστογραφία σε ηλικίες άνω των 40 ετών (ή νεώτερες με υψηλό ατομικό κίνδυνο), ενώ σε νεαρές γυναίκες αρκεί το υπερηχογράφημα. Εάν ο απεικονιστικός έλεγχος είναι αρνητικός, τότε η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει αναλγητική αγωγή και υγιεινοδιαιτητικά μέτρα (μείωση του λίπους στη διατροφή, περιορισμός του καφέ, της σοκολάτας, κ.λπ.). Τα εξωμαστικά αίτια της μαστοδυνίας αντιμετωπίζονται ανάλογα με την αιτία τους. Σε όλες τις περιπτώσεις, απαραίτητος είναι ο καθησυχασμός της ασθενούς.

Πρόβλημα 3: Έκκριμα από τη θηλή

Το έκκριμα από τη θηλή3 είναι λιγότερο συχνή (5-10%) αιτία αναζήτησης ιατρικής συμβουλής. Εάν όμως το υγρό είναι αιμορραγικό, συνήθως οδηγεί τη γυναίκα σε «επείγουσα» επίσκεψη στον ιατρό. Είναι σημαντικό ο ιατρός να αποκτήσει προσωπική αντίληψη του είδους του εκκρίματος: γαλακτώδης, οροαιματηρό, αιματηρό, πυώδες, πρασινοκίτρινο, σμήγμα, διαφόρων αποχρώσεων, κ.λπ. Επιπλέον, οφείλει να προσδιορίσει εάν η έκκριση είναι αυτόματη, προκλητή, ετερόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη. Απαραίτητος θεωρείται ο αποκλεισμός ύπαρξης ψηλαφητής μάζας ή γαλακτόρροιας που οδηγούν σε περαιτέρω διερεύνηση από τον ειδικό (Πίνακας 3). Γίνεται πάντοτε κυτταρολογική εξέταση του εκκρίματος και ο συνήθης απεικονιστικός έλεγχος με μαστογραφία ή και υπερηχογράφημα. Ακολουθεί η παραπομπή της ασθενούς στον ειδικό.

Πρόβλημα 4: Απόστημα μαστού

Είναι ίσως το μόνο πρόβλημα από όσα αναφέρθηκαν που απαιτεί πραγματικά επείγουσα ιατρική αντιμετώπιση. Συνήθως είναι το αποτέλεσμα μιας παραμελημένης ή ατελώς θεραπευθείσας μαστίτιδας (λοιμώδους, μετατραυματικής, μετά από θηλασμό, κ.λπ.). Παρουσιάζεται σαν μία θερμή μάζα του μαστού εξαιρετικά ευαίσθητη, ερυθηματώδης που κλυδάζει. Το απόστημα στο μαστό χρήζει άμεσης παροχέτευσης και ισχυρής αντιβιοτικής αγωγής. Εάν η ασθενής παρουσιάζει και συστηματικά συμπτώματα (πυρετός, εφίδρωση, κ.λπ.) εκτιμάται η ανάγκη νοσηλείας και ενδοφλεβίου αγωγής. Η διαφορική διάγνωση στην οξεία φάση περιλαμβάνει το φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού, που είναι ο πιο επιθετικός τύπος κακοήθειας στο μαστό. Για το λόγο αυτό συνιστάται η παροχέτευση του αποστήματος να γίνεται χειρουργικά και ταυτόχρονα να λαμβάνονται βιοψίες. Μετά 1-2 μήνες από την οριστική θεραπεία του αποστήματος επιβάλλεται μαστογραφία ή και υπερηχογράφημα.

Πίνακας 1: Αίτια άλγους στο μαστό.

ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΑ ΔΙΑΦΟΡΑ
 Μασταλγία κυκλική η μη Πλευροχονδρίτις (σύνδρομο Tietze) Στεφανιαία νόσος, στηθάγχη
 Μαστίτις Τραύμα θωρακικού τοιχώματος Περικαρδίτιδα
 Τραύμα μαστού Κάταγμα πλευρών Πνευμονική εμβολή
 Νόσος Mondor (θρομβοφλεβίτις) Ινομυαλγία Πλευρίτις
 Κύστεις μαστού Αυχενική ριζίτιδα Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
 Καλοήθεις όγκοι Άλγος από τον ώμο Πεπτικό έλκος
 Καρκίνος Έρπης ζωστήρας Χολοκυστίτις
 Δρεπανοκυτταρική αναιμία
 Ψυχολογικά αίτια
 Εγκυμοσύνη

 

Πίνακας 2: Φάρμακα που συσχετίζονται με πόνο στο μαστό.

ΟΡΜΟΝΙΚΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΑΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑΔΙΑΦΟΡΑ
ΟιστρογόναΣερτραλίνη (Zoloft)ΣπιρονολακτόνηΚετοκοναζόληΣιμετιδίνη
ΠρογεστερινοειδήΒενλαφαξίνη
(Effexor)
ΜεθυλντόπαΜετρονιδαζόληΚυκλοσπορίνη
Συνδυασμοί των παραπάνωΜιρταζαπίνη
(Remeron)
ΜινοξιδιληΔομπεριδόνη
ΔιαιθυλστιλβεστρόληΧλωροδιαζεποξείδηΔιγοξίνηΠενικιλλαμίνη
ΚλομιφαίνηΑμιτριπτυλίνη
(Saroten)
ΡεσερπίνηΜεθαδόνη
ΚυπροτερόνηΔοξεπίνη (Sinequan)Προσταγλανδίνες
ΑντισυλληπτικάΑλοπεριδόληΕστραμουστίνη

 

 

Πίνακας 3: Αίτια εκκρίματος από τη θηλή του μαστού

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΨΕΥΔΕΣ ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ
 ΘηλασμόςΤραύμα (αίμα) ΟρμονικάΕνδοπορικό θήλωμα (40-50%)
 ΛοχείαΕισολκήθηλής (σμήγμα) ΑντικαταθλιπτικάΙνοκυστικές αλλοιώσεις
(30-40%)
Συρίγγιο ΦαινοθειαζίνεςΠορεκτασία (10-20%)
Έκκριση αδ. Μontgomery ΒουτυροφαινόνεςΚαρκίνος (<5%) td="">
 Βεραπαμίλη
 Μετοκλοπραμίδη
 Σιμετιδίνη
 Ρεσερπίνη