Η αρχική αντιμετώπιση των τραυματιών

ATLS: Advanced Trauma Life Support - Πρώτες βοήθειες σε τραυματίες

Γεώργιος Πέππας, Χειρουργός

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες αρχαίων κειμένων αλλά και παραστάσεων, το τραύμα είχε γίνει αποδεκτό ως νοσολογική οντότης από τον όγδοο αιώνα π.Χ. Σε αντίθεση με τις μη τραυματικής αιτιολογίας νόσους, οι οποίες εθεωρούντο προερχόμενες από την κατάρα των θεών, το τραύμα εθεωρείτο αποτέλεσμα ανθρώπινης παρέμβασης.

Η αντιμετώπιση των τραυματιών περιήλθε σταδιακά από μία περίοδο μυστικισμού, σε μία περίοδο ορθολογισμού. Έτσι, στον πόλεμο είχε ορισθεί υπεύθυνος γιατρός για την περισυλλογή και αντιμετώπιση των τραυματιών συνεπικουρούμενος από εκπαιδευμένους τραυματιοφορείς. Ιδιαίτερη σημασία είχε αποδοθεί από τους χρόνους εκείνους στην περίδεση των τραυμάτων και την καταστολή της αιμορραγίας.

Στον Μεσαίωνα, ο μεγαλύτερος εχθρός των τραυματιών στρατιωτών παραδόξως δεν εθεωρούντο οι αντίπαλοι μαχητές, αλλά οι δικοί τους γιατροί.

Στη σημερινή εποχή, παρόλα τα επιτεύγματα της Ιατρικής, το τραύμα αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου κατά τις τέσσερις πρώτες δεκαετίες της ζωής. Ο καρκίνος πολύ πιθανό σύντομα να αποτελεί παρελθόν ως χειρουργική νόσος και η Χειρουργική να έχει ως κύρια αντικείμενα το τραύμα και τις κήλες.

Συνεπώς, μία ασφαλής πρόβλεψη είναι ότι το τραύμα θα αποτελέσει την κυρίαρχη νοσολογική οντότητα του 21ου αιώνα. Για το λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του πρέπει να γίνει συστηματική και ορθολογική. Μία τέτοια πρoσπάθεια έχει αρχίσει κατα τις τελευταίες δύο δεκαετίες με βάση το Πρόγραμμα ATLS του Αμερικανικού Κολλεγίου Χειρουργών.

Τι αποτελεί το Πρόγραμμα ATLS;

Κατ΄αρχήν μια επανάσταση από πλευράς εκπαιδευτικής διαδικασίας. Βασίζεται στην αρχή ότι η μάθηση έχει τρία πεδία, το γνωστικό (δηλαδή, τον αριθμό των γνώσεων), το συναισθηματικό (δηλαδή, θετικά η αρνητικά κίνητρα για την απόκτηση αυτών των γνώσεων) και το ψυχοκινητικό (δηλαδή, την εφαρμογή αυτών των γνώσεων σε καταστάσεις που προσομοιάζουν στην πραγματικότητα).

Απ’ όσα ακούμε σε μία διάλεξη συγκρατούμε το 20%, απ’ όσα βλέπουμε να προβάλλονται υπό μορφήν διαφανειών το 30%, απ’ όσα ακούμε και βλέπουμε το 40%, ενώ απ’ όσα ακούμε, βλέπουμε και κάνουμε το 70%. Τα δεδομένα αυτά έχουν ληφθεί υπ’ όψιν στη συγκρότηση του εκπαιδευτικού Προγράμματος ATLS, το οποίο απαρτίζεται από διαλέξεις, επιδείξεις, ομαδικές συζητήσεις, σταθμούς απόκτησης τεχνικών δεξιοτήτων, εφαρμογή των γνώσεων σε σκηνοθετημένα περιστατικά και τέλος, γραπτές εξετάσεις.

Το Πρόγραμμα ATLS έχει έως τώρα διαδοθεί σε 29 χώρες, με περισσότερους από 250.000 γιατρούς να έχουν συμμετάσχει σ’αυτό, αποτελεί ίσως τη δημοφιλέστερη εκπαιδευτική διαδικασία ανά την Υφήλιο και θα πρέπει να χρησιμεύσει ως πρότυπο για μία εκπαιδευτική επανάσταση στον Πανεπιστημιακό χώρο, που θα επαναφέρει τους φοιτητές στις αίθουσες διδασκαλίας. Σε πρακτικό επίπεδο τώρα, γίνεται μία σύντομη αναφορά στον τρόπο αντιμετώπισης τραυματιών που προτείνεται από το Πρόγραμμα ATLS.

Αρχική εκτίμηση και αντιμετώπιση τραυματιών

Οι ασθενείς εκτιμώνται και τίθενται οι προτεραιότητες της θεραπείας τους με βάση τους τραυματισμούς που έχουν υποστεί, τη σταθερότητα των ζωτικών σημείων και τον μηχανισμό του τραυματισμού. Η αντιμετώπιση του τραυματία συνίσταται στη γρήγορη πρωτοβάθμια εκτίμηση, ανάνηψη των ζωτικών λειτουργειών, μια λεπτομερή δευτεροβάθμια εκτίμηση και τελικά, την έναρξη οριστικής θεραπείας. Στη διεργασία της πρωτοβάθμιας εκτίμησης επικρατεί η αρχή των A, B, C όπως εξηγείται πιο κάτω.

A. Αεροφόροι οδοί και ακινητοποίηση ΑΜΣΣ

B. Αναπνοή

C. Κυκλοφορικό με έλεγχο αιμορραγίας

D. Ανικανότητες - Νευρολογική Εκτίμηση

E. Έκθεση - Περιβάλλον

Κατά την πρωτοβάθμια εκτίμηση αναγνωρίζονται οι καταστάσεις που απειλούν τη ζωή του τραυματία και αρχίζει ταυτόχρονα η αντιμετώπισή τους.

Α. Αεροφόροι οδοί και

ακινητοποίηση ΑΜΣΣ

 B.Αναπνοή

1. Εκτίμηση

  • Διερεύνηση βατότητας
  • Γρήγορη εκτίμηση για απόφραξη των αεροφόρων οδών
  1. Εκτίμηση
  • Αφαίρεση ρούχων από αυχένα και θώρακα
  • Ακινητοποίηση κεφαλής και αυχένα
  • Προσδιορισμός αριθμού και βάθους αναπνοών
  • Επισκόπηση και ψηλάφηση του αυχένα και του θώρακα
    για παρεκτόπιση τραχείας, κινητικότητα ημιθωρακίων, χρήση επικουρικών μυών

2. Αντιμετώπιση

Διασφάλιση βατότητας αεροφόρων οδών

  • Μετατόπιση της κάτω γνάθου προς τα εμπρός
  • Καθαρισμός των αεροφόρων οδών από ξένα σώματα
  • Τοποθέτηση στοματοφαρυγγικού ή ρινοφαριγγικού αεραγωγού

Οριστική διασφάλιση βατότητας αεροφόρων οδών

  • Στοματο-ρινο- φαρυγγική διασωλήνωση
  • Αερισμός με βελόνα
  • Χειρουργική κρικοθυρεοειδοτομή

 

2. Αντιμετώπιση

  • Χορήγηση υψηλών συγκεντρώσεων Ο2
  • Αερισμός με μάσκα
  • Ανακούφιση πνευμοθώρακα υπό τάση με βελόνα
  • Επιπωματισμός ανοιχτού πνευμοθώρακα
  • Προσάρτηση συσκευής μέτρησης τελοεκπνευστικού CO2 στον ενδοτραχειακό σωλήνα
  • Χρήση σφυγμικού οξυμέτρου h
 3. Διατήρηση ΑΜΣΣ σε ουδέτερη θέση με τα χέρια καθ' όλη τη διάρκεια διασφάλισης των αεροφόρων οδών

 C. Κυκλοφορικό και έλεγχος αιμορραγίας

 D. Ανικανότητες - Σύντομη Νευρολογική Εκτίμηση

 1. Εκτίμηση

  • Αναγνώριση πηγής εξωτερικής αιμορραγίας
  • Σφυγμός - Ποιότης, συχνότης, κανονικότης, παράδοξος
  • Χρώμα δέρματος
  • Αρτηριακή πίεση

 Επίπεδο συνείδησης

1. Κλίμακα Γλασκώβης

Κόρες

2. Εκτίμηση μεγέθους αντίδρασης

 2. Αντιμετώπιση

  • Άσκηση πίεσης στο σημείο της αιμορραγίας
  • Τοποθέτηση δύο φλεβοκαθετήρων 16G
  • Λήψη αίματος για αιματολογική και βιοχημική ανάλυση, ομάδα- διασταύρωση, αέρια αίματος
  • Έναρξη ταχείας ενδοφλέβιας χορήγησης ζεστού ορρού Ringer's ή αίματος
  • ΗΚΓ παρακολούθηση
  • Ουροκαθετήρας - Ρινογραστρικός καθετήρας
    ΕΚΤΟΣ εάν αντένδειξη

 Ε. Έκθεση - Περιβάλλον

  • Αφαίρεση ρούχων
  • Προστασία έναντι υποθερμίας

ΕΠΑΝΕΚΤΙΜΗΣΗ A, B, C

ΕΙΣΑΓΩΓΗ / ΔΙΑΚΟΜΙΔΗ