Αιφνίδια νευροαισθητική απώλεια ακοής

Χρήστος Πετρόπουλος
ΩΡΛ

Η αιφνίδια νευροαισθητική απώλεια ακοής είναι μια κλινική οντότητα που χαρακτηρίζεται από την μείωση της ακουστικής οξύτητας που λαμβάνει χώρα εντός λίγων δευτερολέπτων, μερικών λεπτών ή το μέγιστο εντός 72 ωρών επηρεάζοντας 3 ή περισσότερες συνεχόμενες συχνότητες, με μια απώλεια ακοής τουλάχιστον της τάξεως των 30 dB. Η απώλεια ακοής είναι σχεδόν πάντα μονόπλευρη και μπορεί να συνοδεύεται από εμβοές και αίσθημα ιλίγγου.

Η πρόγνωση ανάρρωσης απεδείχθη δυσμενής σε ασθενείς με απώλεια ακοής μεγαλύτερη των 50 Db και σε ασθενείς που παρουσίαζαν σύστοιχα αιθουσαία συμπτώματα. Σε ένα υπολογίσιμο ποσοστό περιστατικών αιφνίδιας κώφωσης επέρχεται αυτόματη ίαση εντός 15/20 ημερών. Η δυνατότητα ανάρρωσης όμως φθίνει ανάλογα με το διάστημα που μεσολάβησε από την έναρξη των συμπτωμάτων και την πρώτη αγωγή.

Αιφνίδια νευροαισθητική απώλεια ακοής: Επιδημιολογία

Η αιφνίδια νευροαισθητική απώλεια ακοής (sudden sensorineural hearing loss) σε συντομία SSHL επηρεάζει περίπου 15 ανά 100.000 άτομα κάθε χρόνο (με μέσο όρο 1 στις 5.000 στις βιομηχανικές χώρες) και αποτελεί σχεδόν το 1% όλων των περιπτώσεων νευροαισθητικής απώλειας ακοής. Οι Shaia και Sheehy το 1976 παρουσίασαν 1220 περιστατικά αιφνίδιας κώφωσης σε σχέση με την ηλικία των ασθενών την στιγμή που εμφάνισαν τα πρώτα συμπτώματα.
Ηλικία 70=13%
Τα 3/4 των ασθενών εμφάνιζε λοιπόν ηλικία μεγαλύτερη των 40 ετών ενώ το sex-ratio ήταν ίσο με 1.

Αιτιοπαθολογία

Από αιτιοπαθολογική άποψη η SSHL διαιρείται σε συμπτωματική και ιδιοπαθή. Οι πιο πολυσυζητημένες αιτίες αιφνίδιας κώφωσης περιλαμβάνουν τη συμπτωματική ιογενή λοίμωξη, φλεγμονώδεις ή αυτοάνοσες αντιδράσεις, αγγειακή ανεπάρκεια και την θεωρία της ρήξης των ενδολαβυρίνθιων μεμβρανών. Ωστόσο, στην πλειονότητα των περιπτώσεων εμφάνισης SSHL δεν είναι δυνατό να εντοπιστεί η ακριβής παθογένεια και έτσι χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθής.

Ιογενείς λοιμώξεις

Η υποψία ότι διάφορες ομάδες ιών μπορούν να προκαλέσουν αιφνίδια νευροαισθητική κώφωση βασίζεται στο γεγονός ότι αρκετά περιστατικά SSHL εμφανίστηκαν υπό την μορφή μικρών επιδημιών. Οι ομάδες αυτές περιλαμβάνουν τον HSV 1-2, HZV, CMV, EBV, τους ρινοϊούς και τους ιούς Α και Β της γρίπης. Άλλοι παθογόνοι οργανισμοί μπορούν να προκαλέσουν SSHL όπως η σπειροχαίτη κατά την εμφάνιση της σύφιλης και της νόσου του Lyme (Borellia burgdorferi) όπου παρουσιάζεται επίσης ίλιγγος και πάρεση της 7ης κρανιακής συζυγίας.

Αγγειακή ανεπάρκεια

Η αιμάτωση του εσωτερικού αυτιού είναι τελικού τύπου και οποιαδήποτε επιβράδυνση ή διακοπή της κοχλιακής αιματικής ροής μπορεί να προκαλέσει κοχλιακή ανοξία. Είναι γνωστό από πολλού ότι μια πειραματική απόφραξη της λαβυρινθικής αρτηρίας αλλοιώνει ανεπανόρθωτα την κοχλιακή λειτουργία σε λιγότερο από μια ώρα. Τα έξω τριχωτά κύτταρα φαίνονται να είναι πιο ευάλωτα σε σχέση με τα έσω τριχωτά κύτταρα. Το όργανο του Corti εκφυλίζεται και εμφανίζονται φαινόμενα ίνωσης και οστεοποίησης. Οι μηχανισμοί της ισχαιμίας οφείλονται σε μικροθρόμβους, εμβολίες, επιβράδυνση της αιματικής κοχλιακής ροής λόγω συστημικής αρτηριακής υπότασης, λόγω μεταβολής της αιματικής γλοιότητας, λόγω αγγειακών σπασμών που οφείλονται στην παρουσία αγγειοδραστικών ουσιών όπως η ισταμίνη, η σεροτονίνη και η προσταγλανδίνη.

Αυτοάνοσες αντιδράσεις

Πολλαπλές μελέτες έχουν αποδείξει την παρουσία αυτοαντισωμάτων εναντίον συγκεκριμένων αντιγόνων του εσωτερικού ωτός σε περιπτώσεις αιφνίδιας κώφωσης: κολλαγόνο τύπου 2 και 9, κοχλιακές πρωτεΐνες Ρ30 και Ρ80, καρδιολιπίδια, φωσφολιπίδια. Τα αυτοαντισώματα που κατευθύνονται εναντίον των ενδοθηλιακών κυττάρων είναι ενδεικτικά γιατί παρουσιάζονται σε πολλές συστηματικές αυτοάνοσες αγγειίτιδες και εμφανίζονται σε μεγάλο ποσοστό περιστατικών αιφνίδιας κώφωσης με άσχημη πρόγνωση.

Θεωρία ρήξης των μεμβρανών

Αυτή η θεωρία βασίζεται σε περιπτώσεις ασθενών νεαρής ηλικίας όπου η SSHL εμφανίσθηκε σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή εκδηλούμενη από έναν θόρυβο «παρεμβολής» ή «έκρηξης» τον οποίο ακολουθεί εμβοή υψηλής εντάσεως. Ενίοτε παρατηρήθηκε ότι εκείνη την συγκεκριμένη χρονική στιγμή ο ασθενής πραγματοποιούσε μια έντονη σωματική δραστηριότητα που θα μπορούσε να αυξήσει απότομα την φλεβική ενδοθωρακική, ενδοκρανιακή πίεση ή την πίεση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Κλινικά ευρήματα ασθενούς με SSHL και διαγνωστική διαδικασία

Η αιφνίδια νευροαισθητική απώλεια ακοής αποτελεί μια σοβαρή και επείγουσα κλινική κατάσταση. Μια ακριβής λήψη ιστορικού επιβεβαιώνει ότι η απώλεια της ακοής είναι αιφνίδια και εξελίχθηκε σε διάστημα μικρότερο των 72 ωρών. Θα πρέπει να εξεταστεί η ύπαρξη χρόνιων ασθενειών όπως η καρδιοαγγειακή νόσος, η υπέρταση, ο διαβήτης, ο υπερ-υποθυρεοειδισμός, η χρήση ωτοτοξικών φαρμάκων, η κατάχρηση αλκοόλ ή καπνού και η περίπτωση ακουστικού τραύματος. Θα πρέπει επίσης να αποκλειστεί μια πρόσφατη λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις που παρουσιάζουν συνήθως παθολογικά ευρήματα είναι η ΤΚΕ, ο αριθμός των πολυμορφοπύρηνων και των λεμφοκυττάρων, ενώ αλλαγές μπορεί να παρουσιάσει η καμπύλη φορτίου της γλυκόζης, η Τ3 και Τ4, η τιμή των λιπιδίων και ο χρόνος προθρομβίνης. Οι ακουολογικές εξετάσεις περιλαμβάνουν την ουδική τονική και ομιλιτική ακουομετρία, την τυμπανομετρία, την ηλεκτροκοχλιογραφία, την μελέτη των προκλητών δυναμικών του εγκεφαλικού στελέχους και την εξέταση του αιθουσαίου συστήματος.

Στην SSHL η ουδός ακοής στην συχνότητα των 8 ΚHz θεωρείται σημαντική για την στατιστική πρόβλεψη ανάκτησης της ακοής. Εάν η συχνότητα των 8 ΚΗz δεν εμφανίζει έλλειμμα ή αν το έλλειμμα της ακοής στην συχνότητα των 4 ΚΗz είναι μεγαλύτερο από αυτό των 8 ΚΗz παρατηρείται στατιστικά, ικανοποιητική ή πλήρης ανάκαμψη στο 78% των περιπτώσεων. Η εξέταση του αιθουσαίου συστήματος μπορεί να εμφανίζει μειωμένες, φυσιολογικές ή αυξημένες απαντήσεις (πχ. κατά την διάρκεια θερμικού διακλυσμού).

Εάν η SSHL σχετίζεται με έντονο αίσθημα ιλίγγου ή με μη φυσιολογικές αιθουσαίες αντιδράσεις η πρόγνωση εμφανίζεται δυσμενής. Η απεικονιστική εξέταση του έσω ακουστικού πόρου και της γεφυρο-παρεγκεφα λιδικής γωνίας με μαγνητική τομογραφία και σκιαγραφικό μέσο απαιτείται για να αποκλειστεί η παρουσία επεκτατικής νόσου (π.χ. ακουστικό νευρίνωμα) σε αυτές τις ανατομικές δομές.

Θεραπεία της SSHL

Η θεραπεία της ιδιοπαθούς νευροαισθητικής απώλειας ακοής παραμένει αμφιλεγόμενη και στερείται παγκοσμίως αποδεκτού πρωτοκόλλου θεραπείας. Πολλά φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα έχουν χρησιμοποιηθεί για να βελτιώσουν την πρόγνωση των ασθενών : γλυκοκορτικοειδή, αντιιικοί, αντιπηκτικοί, αγγειοδιασταλτικοί και αντιφλεγμονώδεις παράγοντες όπως και η χρήση υπερβαρικού οξυγόνου.

Οι Wilson et al πραγματοποίησαν κλινική μελέτη με δυο ομάδες ασθενών που έλαβαν αντίστοιχα θεραπεία με placebo και από του στόματος στεροειδή. Η μελέτη απέδειξε μεγαλύτερη ανάκαμψη ακοής στην δεύτερη ομάδα σε σύγκριση με την πρώτη. Πρόσφατες μελέτες έχουν αποδείξει την ύπαρξη υποδοχέων γλυκοκορτικοειδών στο εσωτερικό αυτί. Η ενεργοποίηση των εν λόγω υποδοχέων από τα στεροειδή προκαλεί την αναστολή της κυτταρικής απόπτωσης, προωθεί την αντιοξειδωτική δράση και την down regulation των τοπικών προφλεγμονωδών Κυτοκινών και αυξάνει την κοχλιακή αιματική ροή.
Η συστημική χορήγηση των στεροειδών αποτελεί την βάση της θεραπείας της SSHL. Η παρατεταμένη όμως χρήση υψηλών δόσεων στεροειδών ενέχει σημαντικές ανεπιθύμητες γαστρεντερικές, μυοσκελετικές, δερματολογικές, νευρολογικές, οφθαλμολογικές, ενδοκρινολογικές και μεταβολικές επιπλοκές.

Θεραπεία με ενδοτυμπανική χορήγηση στεροιδών

Η διατυμπανική χορήγηση φαρμάκων χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1956 από τον Schuknecht με την ενδοτυμπανική έγχυση αμινογλυκοσιδών για την αντιμετώπιση του ιλίγγου στη νόσο του Meniere. Από τότε, η ενδοτυμπανική χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για την θεραπεία ωτολογικών παθολογιών και ιδίως του εσωτερικού αυτιού. Στην βιβλιογραφία, η πρώτη περίπτωση ενδοτυμπανικής χρήσης στεροειδών φαρμάκων για την αντιμετώπιση της SSHL προτάθηκε από τον Silverstein το 1996 και από τον Parnes το 1999.

Η ενδοτυμπανική χρήση στεροειδών για την θεραπεία της SSHL εμφανίζει τις ακόλουθες ενδείξεις:

  • πρωτογενής θεραπεία για την αντιμετώπιση της SSHL
  • πρόσθετη θεραπεία που χορηγείται μαζί με την συστημική θεραπεία με στεροειδή
  • θεραπεία διάσωσης μετά από αποτυχία της συστημικής θεραπείας με στεροειδή

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της ενδοτυμπανικής έχγυσης στεροειδών

Η χρήση στεροειδών για ενδοτυμπανική χορήγηση ενδείκνυται σε ασθενείς που δεν μπορούν να ανεχθούν την συστημική χορήγηση στεροειδών, σε ασθενείς που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη, σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς ή σε ασθενείς προσβεβλημένους από φυματίωση ή HIV. Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε ενδοτυμπανική έγχυση στεροειδών δεν πρέπει να παρουσιάζουν κατά την ωτολογική εξέταση παθολογίες του εξωτερικού η μέσου ωτός, να μην παρουσιάζουν οπισθιοκοχλιακές παθολογίες αποδεδειγμένες από MRI εγκεφάλου με σκιαγραφικό μέσο και να έχουν αρνητικό ιστορικό προηγούμενης ωτολογικής χειρουργικής επέμβασης ή ωτικής παθολογίας που μπορεί να προκαλέσει απώλεια ακοής (πχ. νόσος Meniere) ή ιστορικό ακουστικού τραύματος.

Τα κύρια οφέλη από την ενδοτυμπανική χορήγηση στεροειδών έχουν ως εξής

  • ανεκτή και σχετικά εύκολη διαδικασία για την εφαρμογή
  • υψηλή συγκέντρωση της δραστικής ουσίας μπορεί να διατίθεται απευθείας στο πάσχον αυτί
  • σε αντίθεση με την συστημική χορήγηση, η τοπική έγχυση στεροειδών επιλέγει το πάσχον αυτί
  • σπάνιες παρενέργειες ή επιπλοκές
  • απαιτείται μόνο η εφαρμογή ενός τοπικού αναισθητικού
  • καλή συμμόρφωση των ασθενών στην θεραπεία

Τα κύρια μειονεκτήματα που σχετίζονται με την τοπική έγχυση στεροειδών είναι η έλλειψη δεδομένων στην βιβλιογραφία που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα της υπεροχής του παρόντος έναντι της θεραπείας με συστημική χορήγηση στεροειδών.

Οι επιπλοκές της τεχνικής αυτής περιλαμβάνουν ωταλγία, αίσθημα τοπικού καύσου, εμφάνιση τυμπανικής διάτρησης, εμφάνιση οξείας μέσης ωτίτιδας, ωτόρροια, ίλιγγο με εμφάνιση νυσταγμού (που οφείλεται στην θερμοκρασία του χρησιμοποιημένου φαρμάκου) που διαρκεί μερικά λεπτά και περαιτέρω μείωση της ακουστικής οξύτητας.

Τεχνική

Η τεχνική και το σχήμα που χρησιμοποιείται για την έγχυση 0,4 ml μεθυλπρεδνιζολόνης των 20 mg/ml σε 5 συνεδρίες εντός μιας περιόδου 10 ημερών, είναι η εξής: Ο ασθενής τοποθετείται ύπτιος με το πάσχον αυτί προς τον χρήστη και με την βοήθεια ωτομικροσκοπίου ο εξωτερικός ακουστικός πόρος ελευθερώνεται από οποιοδήποτε βύσμα κυψελίδας ή απολεπτικό κύτταρο ώστε να επιτευχθεί η πλήρης απεικόνιση της τυμπανικής μεμβράνης. Εφαρμόζεται τοπικό αναισθητικό (0,1 ml κρέμα Emla στο οπίσθιο κάτω τεταρτημόριο του τυμπανικού υμένα για χρονικό διάστημα από 10 έως 15 λεπτά και στην συνέχεια αφαιρείται με αναρρόφηση με την βοήθεια του ωτομικροσκοπίου. Για την διατυμπανική έγχυση χρησιμοποιείται σύριγγα 1 ml φυματίνης και σπονδυλική βελόνα μεγέθους 25 Gauge και στη συνέχεια διαχέονται περίπου 0,4 ml διαλύματος μεθυλπρεδνιζολόνης 20 mg/ml. Η διείσδυση γίνεται στο επίπεδο του κάτω οπίσθιου τεταρτημορίου της τυμπανικής μεμβράνης. Μετά την έγχυση, ο ασθενής καλείται να κρατήσει το κεφάλι του σε γωνία 45 μοιρών προς το υγιές αυτί και να αποφευχθεί η κατάποση. Ο ασθενής παραμένει στη θέση αυτή για περίπου 20 λεπτά.

Αποτελέσματα/συζήτηση

Ως κλινικά χρήσιμο αποτέλεσμα (αποδεκτό με μικρές παρεκκλίσεις από όλους τους συγγραφείς της συγκεκριμένης βιβλιογραφίας) ορίζεται μια αύξηση της τάξεως των 15 dB (με παρεκκλίσεις απο 10 εως 25 dB) στη μέση τιμή του ορίου ακουομετρίας (PTA, pure tone average) που καταγράφεται στις συχνότητες 500, 1000, 2000 και 4000 Hz πριν και μετά την θεραπεία, όπως αναφέρεται από τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής Ακοής και Ισορροπίας της Αμερικανικής Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας-Χειρουργικής κεφαλής και τραχήλου για την ανάπτυξη και την μελέτη της απώλειας ακοής. Ακουομετρικός έλεγχος πραγματοποιείται πριν την έναρξη, κατά την διάρκεια και μετά το τέλος της θεραπείας. Επίσης πραγματοποιείται ακουομετρικός έλεγχος σε ένα διάστημα 2 μηνών μετά το τέλος της θεραπείας.

Κλινικά περιστατικά παραδείγματα

Άνδρας 52 ετών.

Αιφνίδια δεξιά βαρηκοϊα. Σύστοιχες εμβοές χαμηλής συχνότητας. Απουσία ιλίγγου. Υπεβλήθη σε ενδοτυμπανική έκχυση 0,4 ml διαλύματος μεθυλπρεδνισολόνης 20 mg/ml ανά συνεδρία (συνολικά 5 συνεδρίες σε διάστημα 10 ημερών)

Ουδός ακοής (πριν την έναρξη της θεραπείας)Ουδός ακοής (μετά την λήξη της θεραπείας)
500 Hz 50 dB HL
1000 Hz 60 dB HL PTA 63 dB HL
2000 Hz 60 dB HL
4000 Hz 80 dB HL
500 Hz 45 dB HL
1000 Hz 40 dB HL PTA 49 dB HL
2000 Hz 50 dB HL
4000 Hz 60 dB HL

Γυναίκα 42 ετών.

Αιφνίδια αριστερή βαρηκοΐα. Απουσία ιλίγγου και εμβοών. Υπεβλήθη σε ενδοτυμπανική έκχυση 0,4 ml διαλύματος μεθυλπρεδνισολόνης 20 mg/ml ανά συνεδρία (συνολικά 5 συνεδρίες σε διάστημα 10 ημερών)

Ουδός ακοής (πριν την έναρξη της θεραπείας)Ουδός ακοής (μετά την λήξη της θεραπείας)
500 Hz 40 dB HL
1000 Hz 60 dB HL PTA 50 dB HL
2000 Hz 50 dB HL
4000 Hz 50 dB HL
500 Hz 15 dB HL
1000 Hz 25 dB HL PTA 24 dB HL
2000 Hz 20 dB HL
4000 Hz 35 dB HL

Oι Parnes et al (1999) έδειξαν σε μια πειραματική μελέτη σε ζώα ότι η συγκέντρωση υδροκορτιζόνης, δεξαμεθαζόνης και μεθυλπρεδνιζολόνης είναι μεγαλύτερη στα ενδοκοχλιακά υγρά όταν η παροχή πραγματοποιείται δια της ενδοτυμπανικής εγχύσεως σε σύγκριση με την από του στόματος ή την ενδοφλέβια παροχή και ότι η συγκέντρωση αυτών των στεροειδών είναι μεγαλύτερη στην ενδολέμφο από ότι στην περίλεμφο.

Ο συγγραφέας στην άνωθεν μελέτη έδειξε ότι η μεθυλπρεδνιζολόνη, χορηγούμενη διατυμπανικά, φθάνει σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στα ενδοκοχλιακά υγρά σε σχέση με τα άλλα στεροειδή. Ανάλογες μελέτες και αποτελέσματα για την χρήση και το όφελος της ενδοτυμπανικής χρήσης στεροειδών για την θεραπεία της SSHL ελήφθησαν από τους Chandrasekhar (2001), Gianoli (2001), Herr-Marzo (2005), Dallan (2006) και Xenelis (2006).

Η ενδοτυμπανική θεραπεία με στεροειδή θα μπορούσε να θεωρηθεί μια εναλλακτική θεραπεία στην αντιμετώπιση της SSHL για ασθενείς που δεν εμφανίζουν βελτίωση ή δεν μπορούν να ανεχθούν μια συστημική θεραπεία με στεροειδή. Η μεταβλητότητα των κλινικών αποτελεσμάτων που ελήφθησαν απαιτεί στο μέλλον την εφαρμογή περαιτέρω κλινικών δοκιμών που θα καθορίσουν με ακρίβεια τον τύπο, την συγκέντρωση, την μέθοδο και την συχνότητα χορήγησης των στεροειδών.

Βιβλιογραφία

  1. Shaia FT, Sheehy JL. Sudden sensorineural hearing impairment: a report of 1220 cases. Laryngoscope 1976 ; 86:389-398.
  2. Wilson WR, Byl FM, Laird N. The efficacy of steroids in the treatment of idiopathic sudden hearing loss. A doubleblindclinical study. Arch Otolaryngol 1980; 106:772-776.
  3. Silverstein H, Choo D, Rosenberg SI, Kuhn J, Seidman M, Stein I. Intratympanic steroid treatment of inner ear disease and tinnitus (preliminary report). Ear Nose Throat J 1996;75:468-471.
  4. Parnes LS, Sun AH, Freeman DJ. Corticosteroid pharmacocinetics in the inner ear fluids: an animal study followed by clinical application. Laryngoscope 1999;109:1-17.
  5. Chandrasekhar SS, Rubinstein RY, Kwartler JA, Gatz M, Connelly PE, Huang E, et al. Dexamethasone pharmacocinetics in the inner ear: comparison of route of administration and use of facilitating agents. Otolaryngol Head Neck Surg 2000;122:521-8.
  6. Gyuot JP, Thielen K. Evolution des surditθs brusques sans traitement. Schweiz Med Wochenschr (suppl) 2000; 116: 935-965.
  7. Martin C, Mosnier I, Robier A, Bertholon P, Dubreuil C, Chobaut JC et al. La pathologie vasculaire en ORL. Part du vasculaire dans les manifestations cochlθovestibulaires.
    Rapport de la sociθtθ franηaisθ d’ORL 2000; 237-258.
  8. Gianoli GJ, Li JC. Transtympanic steroids for treatment of sudden hearing loss. Otolaryngol Head Neck Surg 2001;125:142-6.
  9. Finizia C, Jonsson R, Hanner P. Serum and cerebral fluid pathology in patients with sudden hearing loss. Acta Otolaryngol 2001 ; 121: 823-830.
  10. Therrocha JR, Ramirez-Camacoj IR. Sudden sensorineural hearing loss: supporting the immunologic theory. Ann Otol Rhinol Laryngol 2002; 111: 989-997.
  11. Hegarty JL, Patel S, Fischbein N, Jackler RK, Lalwani AK. The value of enhanced magnetic resonance imaging in the evaluation of endococlear disease. Laryngoscope 2002; 112: 8-17.
  12. Herr BD, Marzo SJ. Intratympanic steroid perfusion for refractory sudden sensorineural hearing loss. Otolaryngol Head Neck Surg 2005;132:527-31.
  13. Dallan I, Bruschini L, Nacci A, et al. Transtympanic steroids as a salvage therapy in sudden sensorineural hearing loss: preliminary results. ORL J Otorhinolaryngol Relat Spec 2006;68:185-90.
  14. Xenellis J, Papadimitriou N, Nikolopoulos T, et al. Intratympanic steroid treatment in idiopathic sudden sensorineural hearing loss: a control study. Otolaryngol Head Neck Surg 2006;134:940-5.