ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΟΣ ΙΔΡΩΤΑΣ ΣΕ ΧΕΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΔΙΑ: ΑΙΤΙΕΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Τι είναι η παλαμοπελματιαία υπεριδρωσία;

Η υπερβολική εφίδρωση σε χέρια και πόδια ονομάζεται ιατρικά παλαμοπελματιαία υπεριδρωσία. Πρόκειται για έντονο ιδρώτα στις παλάμες και στα πέλματα, περισσότερο από αυτό που χρειάζεται φυσιολογικά το σώμα.

Η κατάσταση αυτή είναι συχνή και καλοήθης. Δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή, όμως μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.

Η υπεριδρωσία δεν είναι απλώς «λίγος παραπάνω ιδρώτας». Για αρκετούς ανθρώπους είναι ένα πραγματικό λειτουργικό και ψυχολογικό πρόβλημα. Μπορεί να δημιουργεί αμηχανία, να επηρεάζει την αυτοπεποίθηση και να δυσκολεύει κοινωνικές, επαγγελματικές ή προσωπικές δραστηριότητες.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γίνεται σωστή ιατρική αξιολόγηση και να επιλέγεται η κατάλληλη θεραπεία.

Πώς επηρεάζουν τα ιδρωμένα χέρια και πόδια την καθημερινότητα;

Τα ιδρωμένα χέρια μπορεί να δυσκολεύουν απλές καθημερινές κινήσεις, όπως:

• τη χειραψία,
• τη γραφή,
• τη χρήση κινητού τηλεφώνου,
• τη χρήση υπολογιστή,
• το κράτημα αντικειμένων,
• την επαφή με χαρτιά ή έγγραφα.

Αντίστοιχα, η έντονη εφίδρωση στα πέλματα μπορεί να προκαλεί:

• ενόχληση μέσα στα παπούτσια,
• αίσθημα υγρασίας,
• δυσκολία με συγκεκριμένα υποδήματα,
• αμηχανία,
• κακοσμία σε ορισμένες περιπτώσεις.

Για πολλούς ασθενείς, το πρόβλημα δεν είναι μόνο σωματικό. Ο υπερβολικός ιδρώτας μπορεί να επηρεάζει την κοινωνική επαφή, την εργασία, τις σχέσεις και τη γενικότερη ψυχολογία.

Γιατί ιδρώνουν υπερβολικά οι παλάμες και τα πέλματα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η υπεριδρωσία σε χέρια και πόδια είναι πρωτοπαθής. Αυτό σημαίνει ότι δεν οφείλεται σε κάποια άλλη εμφανή νόσο. Η ίδια η υπεριδρωσία είναι το βασικό πρόβλημα.

Στην πρωτοπαθή υπεριδρωσία, οι ιδρωτοποιοί αδένες λειτουργούν πιο έντονα από όσο χρειάζεται. Το σώμα παράγει ιδρώτα ακόμα και όταν δεν υπάρχει υψηλή θερμοκρασία ή έντονη σωματική άσκηση.

Η ακριβής αιτία δεν είναι πάντα ξεκάθαρη. Φαίνεται όμως ότι υπάρχει αυξημένη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, δηλαδή του τμήματος του νευρικού συστήματος που συμμετέχει στη ρύθμιση της εφίδρωσης.

Πρωτοπαθής υπεριδρωσία: ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά;

Η πρωτοπαθής παλαμοπελματιαία υπεριδρωσία έχει συνήθως συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Συχνά:

• εμφανίζεται πριν από την ηλικία των 25 ετών,
• αφορά και τα δύο χέρια ή και τα δύο πόδια,
• είναι συμμετρική,
• σταματά κατά τη διάρκεια της νύχτας,
• μπορεί να συνυπάρχει με υπεριδρωσία σε άλλες περιοχές, όπως οι μασχάλες ή η βουβωνική περιοχή.

Σε αρκετούς ασθενείς υπάρχει και οικογενειακό ιστορικό. Δηλαδή μπορεί να έχουν παρόμοιο πρόβλημα και άλλα μέλη της οικογένειας. Αυτό δείχνει ότι η γενετική προδιάθεση πιθανότατα παίζει σημαντικό ρόλο.

Πότε ο υπερβολικός ιδρώτας χρειάζεται ιατρικό έλεγχο;

Ο υπερβολικός ιδρώτας σε χέρια και πόδια είναι συνήθως καλοήθης. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που χρειάζονται περισσότερη προσοχή.

Ιατρικός έλεγχος είναι σημαντικός όταν:

• η εφίδρωση εμφανίζεται ξαφνικά,
• είναι ασύμμετρη,
• αφορά κυρίως τη μία πλευρά του σώματος,
• είναι γενικευμένη και αφορά πολλές περιοχές,
• εμφανίζεται τη νύχτα,
• συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα,
• υπάρχει υποψία ότι σχετίζεται με φάρμακα ή άλλη πάθηση.

Ο γιατρός πρέπει να ξεχωρίσει αν πρόκειται για πρωτοπαθή υπεριδρωσία ή για δευτεροπαθή υπεριδρωσία, δηλαδή εφίδρωση που οφείλεται σε άλλη αιτία.

Ασύμμετρη εφίδρωση: πότε μπορεί να κρύβει νευρολογική αιτία;

Αν η εφίδρωση είναι ασύμμετρη, δηλαδή εμφανίζεται κυρίως στη μία πλευρά του σώματος ή μόνο στο ένα χέρι ή πόδι, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αποκλειστούν νευρολογικά αίτια, όπως:

• αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο,
• σπάνιες διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Η ασύμμετρη εφίδρωση δεν πρέπει να θεωρείται απλώς μια απλή μορφή υπεριδρωσίας χωρίς έλεγχο. Χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, ειδικά όταν εμφανίζεται ξαφνικά ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.

Γενικευμένη υπεριδρωσία: ποιες παθήσεις μπορεί να σχετίζονται;

Όταν η υπεριδρωσία είναι γενικευμένη, δηλαδή αφορά πολλές περιοχές του σώματος και όχι μόνο τις παλάμες ή τα πέλματα, μπορεί να σχετίζεται με άλλες καταστάσεις.

Πιθανές αιτίες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις είναι:

• χρόνιος αλκοολισμός,
• εγκυμοσύνη,
• εμμηνόπαυση,
• λέμφωμα,
• φυματίωση,
• νόσος του Parkinson,
• λήψη ορισμένων φαρμάκων.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στη μείωση του ιδρώτα. Πρέπει να αναζητηθεί και η πιθανή υποκείμενη αιτία.

Φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν αυξημένη εφίδρωση

Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν την εφίδρωση.

Τέτοια φάρμακα μπορεί να είναι:

• η αμιωδαρόνη,
• τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη,
• τα οπιοειδή,
• οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης.

Αν κάποιος παρατηρήσει ότι ο ιδρώτας αυξήθηκε μετά την έναρξη ενός φαρμάκου, δεν πρέπει να το διακόψει μόνος του. Χρειάζεται να μιλήσει με τον γιατρό του, ώστε να αξιολογηθεί αν υπάρχει σχέση και αν χρειάζεται αλλαγή αγωγής.

Θεραπεία υπεριδρωσίας: ποιες επιλογές υπάρχουν;

Η θεραπεία της υπεριδρωσίας εξαρτάται από:

• τη βαρύτητα του προβλήματος,
• τις περιοχές που ιδρώνουν περισσότερο,
• το πόσο επηρεάζεται η ποιότητα ζωής,
• την ηλικία του ασθενούς,
• το ιατρικό ιστορικό,
• τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής,
• την ανταπόκριση σε προηγούμενες θεραπείες.

Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ταιριάζει σε όλους. Η αντιμετώπιση γίνεται συνήθως σταδιακά. Ξεκινά από πιο απλές επιλογές και, αν δεν υπάρχει ικανοποιητικό αποτέλεσμα, προχωρά σε πιο εξειδικευμένες θεραπείες.

Οι βασικές επιλογές είναι:

• τοπικά αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου,
• ιοντοφόρεση,
• φαρμακευτική θεραπεία από το στόμα,
• βοτουλινική τοξίνη,
• ειδικές θεραπείες για μασχαλιαία υπεριδρωσία, όπως MiraDry,
• χειρουργική θεραπεία σε πολύ επιλεγμένες περιπτώσεις.

Αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου για ιδρωμένα χέρια και πόδια

Τα τοπικά αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου είναι συνήθως η πρώτη θεραπευτική επιλογή για την υπεριδρωσία.

Τα άλατα αλουμινίου μειώνουν την έξοδο του ιδρώτα από τους ιδρωτοποιούς αδένες. Αντιδρούν με το νερό του ιδρώτα και σχηματίζουν ένα μικρό «βύσμα» στο στόμιο των ιδρωτοποιών αδένων. Έτσι μειώνεται η ροή του ιδρώτα προς την επιφάνεια του δέρματος.

Τα προϊόντα αυτά χρησιμοποιούνται συχνά σε ασθενείς με υπεριδρωσία στις μασχάλες, αλλά μπορούν να δοκιμαστούν και σε υπεριδρωσία στις παλάμες και στα πέλματα.

Στα φαρμακεία υπάρχουν προϊόντα όπως:

• Etiaxil,
• Spirial,
• Hydrosis Control.

Τα αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου είναι συχνά πιο αποτελεσματικά στη μασχαλιαία υπεριδρωσία σε σχέση με την υπεριδρωσία των παλαμών και των πελμάτων. Παρόλα αυτά, αποτελούν συνήθως το πρώτο βήμα της θεραπείας.

Πώς χρησιμοποιούνται σωστά τα αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου;

Η σωστή εφαρμογή είναι πολύ σημαντική για να υπάρχει αποτέλεσμα και για να μειωθεί ο κίνδυνος ερεθισμού.

Τα αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου πρέπει να εφαρμόζονται:

• το βράδυ,
• σε τελείως στεγνό δέρμα,
• σε δέρμα χωρίς πληγές ή έντονο ερεθισμό.

Αν το δέρμα είναι υγρό, αυξάνεται ο κίνδυνος ερεθισμού. Γι’ αυτό είναι σημαντικό η περιοχή να έχει στεγνώσει καλά πριν από την εφαρμογή.

Συνήθως χρησιμοποιούνται κάθε 1 έως 2 ημέρες μέχρι να μειωθεί η εφίδρωση. Στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιούνται πιο αραιά, ως θεραπεία συντήρησης.

Ιοντοφόρεση για υπεριδρωσία στις παλάμες και στα πέλματα

Η ιοντοφόρεση είναι μία από τις βασικές θεραπείες για την υπεριδρωσία των παλαμών και των πελμάτων.

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ο ασθενής βάζει τα χέρια ή και τα πόδια του σε μικρές λεκάνες με νερό. Μέσα από το νερό περνά ασθενές συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα για περίπου δέκα λεπτά.

Η μέθοδος φαίνεται να μειώνει την εφίδρωση με δύο τρόπους:

• δημιουργώντας μικρά «βύσματα» στα στόμια των ιδρωτοποιών αδένων,
• πιθανώς σταθεροποιώντας τη λειτουργία των κυττάρων των αδένων.

Συνήθως χρειάζονται τρεις συνεδρίες την πρώτη εβδομάδα. Στη συνέχεια η συχνότητα μειώνεται σταδιακά. Σε φάση συντήρησης, μπορεί να χρειάζεται περίπου μία συνεδρία κάθε 1 έως 2 μήνες.

Η ιοντοφόρεση είναι γενικά ανώδυνη. Μπορεί όμως να προκαλέσει ήπιο αίσθημα καύσου, ειδικά όταν υπάρχουν μικρές πληγές, σκασίματα ή ερεθισμός στο δέρμα.

Ο καρδιακός βηματοδότης αποτελεί απόλυτη αντένδειξη. Αυτό σημαίνει ότι άτομα με βηματοδότη δεν πρέπει να κάνουν ιοντοφόρεση.

Φάρμακα από το στόμα για υπεριδρωσία: οξυβουτυνίνη

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί φαρμακευτική αγωγή από το στόμα. Το φάρμακο που αναφέρεται συχνότερα είναι η οξυβουτυνίνη.

Η οξυβουτυνίνη έχει αντιχολινεργική δράση. Αυτό σημαίνει ότι μειώνει τη δραστηριότητα των ιδρωτοποιών αδένων και μπορεί να μειώσει την παραγωγή ιδρώτα.

Η αγωγή ξεκινά συνήθως σε χαμηλή δόση και αυξάνεται σταδιακά. Η αύξηση γίνεται ανάλογα με το αποτέλεσμα και την ανοχή του ασθενούς.

Η αποτελεσματικότητά της θεωρείται καλή. Ορισμένες μελέτες αναφέρουν ποσοστά βελτίωσης περίπου 80%.

Ωστόσο, η οξυβουτυνίνη μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως:

• ξηροστομία,
• ξηροφθαλμία,
• δυσκοιλιότητα,
• κεφαλαλγίες,
• σύγχυση, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ασθενείς.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε άτομα με:

• μυασθένεια,
• γλαύκωμα κλειστής γωνίας,
• προστατικό αδένωμα.

Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι η οξυβουτυνίνη δεν έχει επίσημη ένδειξη για την υπεριδρωσία. Η χρήση της πρέπει να γίνεται μόνο μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Βοτουλινική τοξίνη για υπερβολικό ιδρώτα στις παλάμες

Η βοτουλινική τοξίνη μειώνει την παραγωγή ιδρώτα, επειδή μπλοκάρει τη λειτουργία των ιδρωτοποιών αδένων.

Έχει πολύ καλή αποτελεσματικότητα στη μασχαλιαία υπεριδρωσία. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί στην παλαμιαία υπεριδρωσία, δηλαδή στον υπερβολικό ιδρώτα στις παλάμες.

Το βασικό μειονέκτημα στις παλάμες είναι ο πόνος των ενέσεων. Οι ενέσεις γίνονται ενδοδερμικά σε πολλά σημεία, σε όλη την επιφάνεια της παλάμης.

Για να μειωθεί ο πόνος, μπορεί να χρησιμοποιηθούν:

• αναισθητική κρέμα,
• αναλγητικά,
• σε ορισμένες περιπτώσεις αγχολυτική αγωγή πριν από τη συνεδρία.

Παρόλα αυτά, τα μέτρα αυτά συχνά δεν αρκούν πλήρως για να εξαφανίσουν την ενόχληση.

Η διάρκεια της δράσης της βοτουλινικής τοξίνης κυμαίνεται από 4 έως 24 μήνες. Στην πράξη, συχνά διαρκεί περίπου 10 έως 12 μήνες. Με επαναλαμβανόμενες συνεδρίες, η διάρκεια της αποτελεσματικότητας μπορεί να αυξηθεί.

Η βοτουλινική τοξίνη δεν χρησιμοποιείται συνήθως για την πελματιαία υπεριδρωσία, δηλαδή για τον υπερβολικό ιδρώτα στα πέλματα.

MiraDry και υπεριδρωσία: σε ποιες περιοχές εφαρμόζεται;

Η θεραπεία με μικροκύματα, γνωστή ως MiraDry, καταστρέφει τους ιδρωτοποιούς αδένες μέσω θερμόλυσης.

Είναι μη επεμβατική μέθοδος και σε μικρές μελέτες έχει δείξει υψηλή αποτελεσματικότητα. Ωστόσο, αφορά μόνο τη μασχαλιαία υπεριδρωσία.

Το MiraDry δεν χρησιμοποιείται για την υπεριδρωσία στις παλάμες και στα πέλματα. Γι’ αυτό δεν αποτελεί θεραπευτική επιλογή για την παλαμοπελματιαία υπεριδρωσία.

Χειρουργική θεραπεία για υπεριδρωσία: θωρακική συμπαθεκτομή

Η χειρουργική θεραπεία για την υπεριδρωσία είναι η θωρακική συμπαθεκτομή.

Πρόκειται για επέμβαση κατά την οποία διακόπτεται το συμπαθητικό νεύρο στο θωρακικό επίπεδο. Μπορεί να έχει πολύ καλή αποτελεσματικότητα στην εφίδρωση του άνω μέρους του σώματος.

Σήμερα όμως εφαρμόζεται όλο και λιγότερο. Ο βασικός λόγος είναι ο κίνδυνος αντιρροπιστικής υπεριδρωσίας.

Αντιρροπιστική υπεριδρωσία σημαίνει ότι, μετά την επέμβαση, μπορεί να εμφανιστεί έντονη εφίδρωση σε άλλα σημεία του σώματος, κυρίως στο κάτω μέρος. Αυτό μπορεί να είναι πολύ ενοχλητικό για τον ασθενή.

Η αντιρροπιστική υπεριδρωσία εμφανίζεται περίπου στο 70% των περιπτώσεων και δεν είναι αναστρέψιμη.

Γι’ αυτό η χειρουργική θεραπεία πρέπει να θεωρείται τελευταία επιλογή. Προτείνεται μόνο σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις, όταν οι άλλες θεραπείες δεν έχουν βοηθήσει.

Ποια θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με την περίπτωση;

Στην πράξη, η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με την εικόνα του κάθε ασθενούς.

Το πρώτο βήμα είναι να εκτιμηθεί αν υπάρχει υπεριδρωσία και σε άλλες περιοχές του σώματος. Είναι επίσης σημαντικό να αξιολογηθεί πόσο επηρεάζεται η ποιότητα ζωής.

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς την ίδια θεραπεία. Για κάποιους το πρόβλημα είναι ήπιο. Για άλλους, όμως, μπορεί να επηρεάζει σοβαρά την κοινωνική, επαγγελματική ή προσωπική ζωή.

Αν η υπεριδρωσία είναι διάχυτη, μπορεί να ξεκινήσει η θεραπεία με τοπικά αντιιδρωτικά. Αν αυτά δεν είναι αρκετά, η οξυβουτυνίνη μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή, πάντα μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Αν η υπεριδρωσία περιορίζεται κυρίως στις παλάμες και στα πέλματα, η θεραπεία ξεκινά συνήθως με άλατα αλουμινίου. Αν δεν υπάρχει ικανοποιητικό αποτέλεσμα, μπορεί να προταθεί ιοντοφόρεση.

Σε έντονη παλαμιαία υπεριδρωσία μπορεί να εξεταστεί η θεραπεία με βοτουλινική τοξίνη. Η χειρουργική αντιμετώπιση παραμένει η τελευταία λύση.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια για υπερβολικό ιδρώτα σε χέρια και πόδια;

Καλό είναι να ζητήσετε ιατρική βοήθεια όταν ο υπερβολικός ιδρώτας:

• επηρεάζει την καθημερινότητα,
• δημιουργεί αμηχανία ή άγχος,
• δυσκολεύει την εργασία ή τις κοινωνικές επαφές,
• εμφανίζεται ξαφνικά,
• είναι ασύμμετρος,
• συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα,
• αφορά πολλές περιοχές του σώματος,
• δεν βελτιώνεται με απλά μέτρα.

Η σωστή διάγνωση βοηθά να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία και να αποκλειστούν άλλες πιθανές αιτίες.

Συμπέρασμα: η υπεριδρωσία αντιμετωπίζεται

Η υπερβολική εφίδρωση σε χέρια και πόδια είναι καλοήθης, αλλά μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ενοχλητική. Δεν απειλεί τη ζωή, όμως μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση, την κοινωνική επαφή, την εργασία και την καθημερινή λειτουργικότητα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι πρωτοπαθής. Εμφανίζεται από νεαρή ηλικία, είναι συμμετρική και σταματά τη νύχτα. Όταν όμως είναι ασύμμετρη ή γενικευμένη, χρειάζεται πιο προσεκτική διερεύνηση.

Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι σταδιακή και εξατομικευμένη. Ξεκινά από απλές θεραπείες, όπως τα τοπικά αντιιδρωτικά με άλατα αλουμινίου, και μπορεί να προχωρήσει σε ιοντοφόρεση, φαρμακευτική αγωγή ή βοτουλινική τοξίνη, όταν χρειάζεται.

Η χειρουργική θεραπεία πρέπει να κρατείται μόνο για τις πιο σοβαρές και ανθεκτικές περιπτώσεις.

Το πιο σημαντικό είναι να μην υποτιμάται το πρόβλημα. Για τον άνθρωπο που το βιώνει, η υπεριδρωσία μπορεί να είναι ένας καθημερινός περιορισμός. Χρειάζεται σωστή ενημέρωση, ιατρική αξιολόγηση και θεραπεία προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κάθε ασθενούς.