Πυρετός στους ηλικιωμένους

Πώς να αντιμετωπίσουμε (διαχειριστούμε) τις μοναδικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις

Χρήστος Περ. Τσάκωνας

Παθολόγος

Εισαγωγή

Όπως και τα παιδιά δεν είναι μικροί ενήλικες, έτσι και οι ηλικιωμένοι δεν μπορούν να θεωρηθούν ως δείγματα απομάχων της ζωής. Διαφορές στη φυσιολογία και τη συμπεριφορά επιβάλλουν, ώστε οι γιατροί των επειγόντων να χειριστούν την ασθένεια στους ηλικιωμένους διαφορετικά απ’ ό,τι κάνουν στους νεότερους ενήλικες. Στην πράξη, δύο βασικές ιατρικές αρχές που χρησιμεύουν για τα παιδιά μπορούν να εφαρμοστούν και για τους ηλικιωμένους: Οι ασθενείς αυτοί είναι περισσότερο ευάλωτοι και τα συμπτώματα είναι πολύ λιγότερο ειδικά.

Επιδημιολογία, αιτιολογία και παθοφυσιολογία : Ο πυρετός στους ηλικιωμένους

Ο ορισμός του ηλικιωμένου διαφοροποιείται μεταξύ των συγγραφέων. Οι περισσότεροι ιατρικοί ερευνητές θεωρούν ως ηλικιωμένους αυτούς που είναι μεγαλύτεροι των 64 ετών. Το ποσοστό των ηλικιωμένων συνεχώς αυξάνεται στον πληθυσμό. Το 1980, το 11,3% του πληθυσμού των Η.Π.Α. ήταν ηλικιωμένοι. Το 2000 αυτό το ποσοστό ήταν 13% και το 2020 εκτιμάται ότι θα αυξηθεί σε περίπου 25%. Επίσης, υπάρχει μια σταθερή αύξηση της χρήσης του ΤΕΠ από τους ηλικιωμένους τα τελευταία 10 χρόνια, με δυσανάλογο ποσοστό εισαγωγής στο νοσοκομείο, που φτάνει το 40% σε μερικές μελέτες, και δυσανάλογο αριθμό διακομιδών με το ΕΚΑΒ.

Αυτοί οι αριθμοί αντανακλούν τις παρούσες και τις μελλοντικές προκλήσεις για την Επείγουσα Ιατρική, ειδικά εάν ληφθεί υπόψη ότι η διαγνωστική εκτίμηση των ηλικιωμένων είναι σημαντικά περισσότερο περίπλοκη από αυτή των νεώτερων αντίστοιχων ασθενών. Ο πυρετός στους ηλικιωμένους είναι συχνή αιτίαση. Περίπου 10% των ηλικιωμένων ασθενών έχουν πυρετό, όταν παρουσιάζονται στο ΤΕΠ. Από αυτούς 70-90% θα εισαχθούν και 7-10% θα πεθάνουν μέσα σε 1 μήνα, σε σύγκριση με το <1% 17-59="" p="">

Πίνακας 1: Τελικές διαγνώσεις ηλικιωμένων με πυρετό σε ΤΕΠ.(Σύνολο > 100% γιατί κάποιοι ασθενείς μπορεί να έχουν > 1 διαγνώσεις)
Τελικές Διαγνώσεις % των ηλικιωμένων που παρουσιάστηκαν στο ΤΕΠ (συνολικά 470 άτομα)
Α. ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ89,00%
Αναπνευστικού31,50%
Πνευμονία24,90%
Βρογχίτιδα6,00%
Φαρυγγίτιδα/παραρρινοκολπίτιδα1,30%
Ουροποιητικού21,70%
Δέρματος/μαλακών μορίων5,30%
Μικροβιαιμία/Σήψη17,70%
Χολοκυστίτιδα/Χοληφόρα3,00%
Εκκολπωματίτιδα/Απόστημα2,30%
Κολίτιδα/Εντερίτιδα2,30%
Μηνιγγίτιδα/Εγκεφαλίτιδα1,10%
Οστεομυελίτιδα1,10%
Σκωληκοείδιτιδα0,60%
Επιδιδυμίτιδα/προστατίτιδα0,60%
Ιογενές σύνδρομο2,60%
Β. ΜΗ ΛΟΙΜΩΔΗ ΑΙΤΙΑ10,40%
Γ. ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ5,70%

Ο πυρετός στους ηλικιωμένους πρέπει να εκτιμάται με προσοχή διότι η παρουσία του προοιωνίζει συνήθως σοβαρές παθήσεις. Οι περισσότεροι πυρετοί στους ηλικιωμένους οφείλονται σε λοιμώξεις ενώ ακόμη και οι χρόνιοι πυρετοί (πυρετοί άγνωστου αιτιολογίας), σε ποσοστό κατά κανόνα μεγαλύτερο από 30% οφείλονται σε μικρόβια. Ενώ ένας ασυνήθης πυρετός σε νεότερους ενήλικες οφείλεται σε καλόηθες ιογενές σύνδρομο, ο πυρετός στους ηλικιωμένους τυπικά συσχετίζεται με μικροβιακή νόσο.

Η γηριατρική φυσιολογία βοηθάει να εξηγηθεί η μειωμένη πυρετική απάντηση που παρατηρείται σε αυτόν τον πληθυσμό. Πυρετός εμφανίζεται όταν ο υποθαλαμικός θερμοστάτης ρυθμίζεται σε υψηλότερη θερμοκρασία. Αυτό είναι απάντηση σε κυτταροκίνες όπως IL-1, IL-6 και TNF που πελευθερώνονται από τα λευκοκύτταρα με την παρουσία λοιμώξεως, νεοπλάσματος, τοξινών, φαρμάκων ή ανοσοσυμπλεγμάτων. Στη συνέχεια ο υποθάλαμος απελευθερώνει PGE ως απάντηση στις κυτταροκίνες αυτές. Αυτός ο καταρράκτης επηρεάζει αγγειοκινητικά κέντρα και συμπαθητικούς νευρώνες με αποτέλεσμα την ελάττωση της διασποράς της θερμότητας και την αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος. Πολλά από αυτά τα παθοφυσιολογικά μονοπάτια (που εμφανίζονται στο Σχήμα 1) είναι αμβλυμένα στους ηλικιωμένους.

O Ιπποκράτης αναφέρει στους Αφορισμούς «Ο πυρετός στους ηλικιωμένους είναι λιγότερο οξύς από τους άλλους, γιατί το σώμα είναι κρύο». Στην πράξη, οι ηλικιωμένοι άνθρωποι έχουν συχνά χαμηλότερη βασική θερμοκρασία.

Αυτό σε συνδυασμό με την ελαττωμένη πυρετική απόκριση συντελούν ώστε οι ηλικιωμένοι να είναι λιγότερο πιθανό να πλησιάσουν τη θερμοκρασία που παραδοσιακά θεωρείται ως πυρετός. Αν και λιγότερο πιθανό να κάνουν πυρετό, οι μεγαλύτεροι ασθενείς είναι περισσότερο πιθανό να αναπτύξουν λοίμωξη από τους νεότερους ενήλικες.

Η εξήγηση για αυτήν την αυξημένη επιρρέπεια είναι πολυπαραγοντική.

  1. Κατ’ αρχάς οι ηλικιωμένοι ασθενείς έχουν μειωμένη φυσική θωράκιση στις λοιμώξεις. Εύθραυστο δέρμα με μειωμένη αγγείωση και λιγότερο υποδόριο ιστό, συμμετέχει σε βραδύτερη επούλωση και αυξημένο κίνδυνο για δερματικές λοιμώξεις.
  2. Ένας λιγότερο ενεργητικός και δυνατός βήχας και μειωμένη βλεννοκροσσωτή κάθαρση μπορεί να προδιαθέσουν για πνευμονία, ειδικά σε ασθενείς με ΧΑΠ.
  3. Συνυπάρχουσες χρόνιες παθήσεις επίσης συμβάλλουν στην αυξημένη επιρρέπεια.
  4. ΣΔ και διάφορες κακοήθειες μπορεί να μειώσουν την ανοσιακή απάντηση.
  5. Διαταραχές της κυτταρικής ανοσίας επίσης συμβάλλουν στην αυξημένη συχνότητα λοιμώξεων.

Οι ηλικιωμένοι, επίσης, είναι σε αυξημένο κίνδυνο για υπερθερμία, που ορίζεται ως θερμοκρασία μεγαλύτερη των 41ο βαθμών Κελσίου. Αυτό συχνά οφείλεται σε υψηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος, επιπλεγμένες από (ελλείμματα) διαταραχές συμπεριφοράς, φάρμακα ή διαταραχές θρέψης. Επιπλέον, πολλά φάρμακα που συχνά συνταγογραφούνται στους ηλικιωμένους επηρεάζουν την ικανότητά τους να αποβάλουν τη θερμότητα. Σε αυτά τα φάρμακα περιλαμβάνονται οι θυρεοειδικές ορμόνες, τα αντιχολινεργικά, οι φαινοθεναζίνες, τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, οι αναστολείς ΜΑΟ και τα διουρητικά.

Διαφορική διάγνωση

Τα λοιμώδη νοσήματα (Πίνακας 2) συσχετίζονται στους μεγαλύτερους ενήλικες με σημαντικά υψηλότερη θνητότητα. Ο γιατρός του επείγοντος πρέπει να σκέφτεται τη λοίμωξη, ασχέτως πυρετού, στην ΔΔ κάθε ενήλικου που παρουσιάζεται στο ΤΕΠ. Αν και οι δυνητικές αιτίες πυρετού στους ηλικιωμένους είναι πολλές (Πίνακας 3), πολλές μελέτες έχουν ταυτοποιήσει τις λοιμώξεις αν/κού, ουροποιητικού και δέρματος και μαλακών μορίων ως τις επικρατέστερες αιτίες πυρετού σε ηλικιωμένους που παρουσιάζονται στα ΤΕΠ.

Αυτοί οι τρεις τύποι λοίμωξης αποτελούν το 80% της β’ παθούς βακτηριαιμίας υπό συνθήκες κατ’ οίκον νοσηλείας. Ο γιατρός του επείγοντος μπορεί να χρησιμοποιήσει το ακρωνύμιο PUS (Pneumonia, UTI, Soft Tissue) για να θυμάται αυτές τις διαγνώσεις όταν εκτιμάει τον πυρέσσοντα ηλικιωμένο ασθενή. Άλλες διαγνώσεις πρέπει ακολούθως να διερευνηθούν όταν προκύπτουν από το ιστορικό και τη φυσική εξέταση ή όταν η διερεύνηση της τριάδας “PUS” είναι αρνητική.

Τα λοιμώδη σύνδρομα υπερεκπροσωπούνται στον γηριατρικό πληθυσμό. Γάγγραινα σκωληκοειδούς και χοληδόχου κύστης είναι περισσότερο συχνή στους ηλικιωμένους, ενώ η εκκολπωματίτιδα εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά στους μεγαλύτερους ασθενείς. Το 60% των περιστατικών τετάνου και η πλειοψηφία των περιστατικών έρπητα ζωστήρα εμφανίζονται στους ηλικιωμένους. Η TBC είναι επίσης δυσανάλογη, ειδικά σε οίκους ευγηρίας.

Πίνακας 2
ΛοίμωξηΣχετική θνητότητα συγκριτικά με νέους ενήλικες
Ενδοκαρδίτιδα(2-3) x
Πνευμονία3 x
Βακτηριδιακή μηνιγγίτιδα3 x
Σήψη 3 x
Χολοκυστίτιδα(2-8) x
Λοίμωξη ουροποιητικού(5-10) x
TBC10 x
Σκωληκοειδίτιδα(15-20) x

Προκειμένου να μορφοποιηθεί η ΔΔ, είναι σημαντική η εκτίμηση της λειτουργικής κατάστασης και των συνθηκών διαβίωσης. Οι ένοικοι οίκων ευγηρίας είναι περισσότερο πιθανό να αναπτύξουν νοσοκομειακή πνευμονία, επιπλεγμένη λοίμωξη ουροποιητικού ή επιμολυσμένα έλκη εκ πιέσεως (κατακλίσεις) απ’ ό,τι οι ανεξάρτητοι ηλικιωμένοι. Για τους πρόσφατα νοσηλευόμενους, σκεφθείτε επιμόλυνση χειρουργικού τραύματος ή σηπτική θρομβοφλεβίτιδα.
Εκτίμηση στο ΤΕΠ
Η εμφάνιση τυπικών συμπτωμάτων όπως αυτά που αναφέρονται σε ιατρικά εγχειρίδια είναι μάλλον η εξαίρεση, παρά ο κανόνας για τους ηλικιωμένους ασθενείς με πυρετό. Μία αλλαγή συμπεριφοράς μπορεί να είναι η μόνη, αμυδρή, ένδειξη μιας υποκείμενης λοίμωξης. Τουλάχιστον 75% όλων των επεισοδίων έκπτωσης των λειτουργιών σε ασθενείς των οίκων ευγηρίας οφείλονται σε λοίμωξη. Είναι κοινό λάθος να υποθέσουμε ότι ο συγχυτικός 80χρονος είναι απλά ανοϊκός, όταν στην πραγματικότητα αυτός ή αυτή μπορεί να είναι φυσιολογικό και ανεξάρτητο άτομο με οξύ παραλήρημα λόγω λοίμωξης ουροποιητικού. Ρωτήστε μέλη της οικογένειας ή φροντιστές για πρόσφατες πτώσεις, ανορεξία, μειωμένη δραστηριότητα, νεοεγκατασταθείσα ακράτεια ή σύγχυση (Πίνακας 4). Αυτά μπορεί να είναι τα μόνα στοιχεία (ενδείξεις) για σοβαρή ασθένεια. Κάντε προσπάθεια προσδιορισμού της βασικής λειτουργικής και διανοητικής κατάστασης του ασθενούς.

Πίνακας 4: Ενδείξεις (στοιχεία) από το ιστορικό, για λοιμώξεις στους ηλικιωμένους.

  • Οξεία σύγχυση ή παραλήρημα
  • Αλλαγή στη λειτουργική κατάσταση
  • Αλλαγή συμπεριφοράς
  • Ανορεξία
  • Απώλεια βάρους
  • Αδυναμία
  • Λήθαργος
  • Υποτροπιάζουσες πτώσεις
  • Πρόσφατη ακράτεια ούρων

Ιστορικό παρούσας νόσου

Οι επειγοντολόγοι συχνά ακούν τον οδυρόμενο συγγενή: «Ο παππούς απλά δεν ενεργεί σωστά». Αυτή η ανακριβής διήγηση μπορεί να αποτελεί σημαντική ένδειξη απειλητικής για τη ζωή λοίμωξης. Σχεδόν το 1/5 των γηριατρικών ασθενών με σοβαρή λοίμωξη θα παρουσιασθούν με ασαφές ιστορικό και σχοινοτενή παράπονα των οικείων.

Σήψη

Οι επειγοντολόγοι διαγιγνώσκουν σωστά τη βακτηριαιμία σε λιγότερο από τα 2/3 των ηλικιωμένων ασθενών. Αυτό συμβαίνει συχνά επειδή τα σχετιζόμενα συμπτώματα στους ηλικιωμένους είναι μη ειδικά. Συγκρινόμενοι με νεότερο πληθυσμό οι μεγαλύτεροι ασθενείς με βακτηριαιμία πιο συχνά εμφανίζονται με υποτροπιάζουσες πτώσεις, κακουχία, ή αλλαγή στη λειτουργική ή διανοητική κατάσταση. Σε μια μελέτη ΤΕΠ, μόνο η αλλαγή στη διανοητική κατάσταση και έμετος προέβλεψαν ανεξάρτητα βακτηριαιμία σε ηλικιωμένους. Αυτά τα μη ειδικά συμπτώματα κάνουν την αναγνώριση μιας λοιμώδους πηγής εξαιρετικά δύσκολη. Για παράδειγμα, η ανορεξία, η κακουχία και η ναυτία είναι πολύ πιο συχνές από τη δυσουρία και την επιτακτική ούρηση σε ηλικιωμένους με ουρολοίμωξη.

Πνευμονία

Τα συμπτώματα της πνευμονίας μπορούν επίσης να είναι άτυπα στους ηλικιωμένους (Πίνακας 5).

Πίνακας 5: Συμπτώματα και σημεία πνευμονίας στους ηλικιωμένους ασθενείς.
Σύμπτωμα/ΣημείοΣυχνότητα
Πρόσφατες πτώσεις10%
Ταχυκαρδία10-15%
Ταχύπνοια (RR>30)26-75%
Αλλαγή της πνευματικής κατάστασης/Σύγχυση33-60%
Ιστορικό βήχα, πυρετού ή δύσπνοιας44%

Ίσως το πιο κοινό σύμπτωμα στην πνευμονία των ηλικιωμένων είναι η αλλαγή της διανοητικής κατάστασης που ανευρίσκεται μέχρι και στο 65% των περιπτώσεων. Το 10% θα παρουσιασθούν με ιστορικό πρόσφατων πτώσεων. Σε περισσότερο περίπλοκες περιπτώσεις, σε ποσοστό >50% των ηλικιωμένων ασθενών με πνευμονία μπορεί να απουσιάζει ο βήχας ή η απόχρεμψη. Ο πυρετός απουσιάζει σε ποσοστό μέχρι και 65%. Ωσαύτως, ηλικιωμένοι ασθενείς με TBC είναι λιγότερο πιθανό να έχουν τα κλασικά συμπτώματα της αιμόπτυσης, των νυχτερινών εφιδρώσεων και της απώλειας σωματικού βάρους.

Λοίμωξη ουροποιητικού

Τα συμπτώματα του κατώτερου ουροποιητικού (δυσουρία, συχνουρία, έπειξη προς ούρηση) μπορεί επίσης να απουσιάζουν στους ηλικιωμένους ιδιαίτερα στους φέροντες μόνιμους ουροκαθετήρες (Πίνακας 6).

Πίνακας 6: Συμπτώματα και σημεία οξείας πυελονεφρίτιδας σε ηλικιωμένους ασθενείς.
Σύμπτωμα/ΣημείοΣυχνότητα
Γαστρεντερικό σύμπτωμα11%
Πνευμονικά συμπτώματα14%
Συστηματικά συμπτώματα20%
Ευαισθησία πλευροσπονδυλικής γωνίας50%
Έπειξη προς ούρηση54%

 

Συμπτώματα όπως πυρετός, ρίγος, ναυτία και άλγος στην οσφύ και πλευροσπονδυλικός πόνος μπορεί να είναι αβληχρά ή ακόμη και απόντα. Αντ’ αυτών αλλαγή πνευματικής και ψυχικής κατάστασης (διάθεσης, νοητικών λειτουργιών, συμπεριφοράς) έμετοι, κοιλιακή ευαισθησία, αναπνευστική δυσχέρεια και μη μουσικοί ρόγχοι μπορούν να κυριαρχούν στην κλινική εικόνα.

Ενδοκοιλιακή λοίμωξη

Παρ’ όλο που κάθε τύπος ενδοκοιλιακής φλεγμονής μπορεί να εμφανισθεί στους ηλικιωμένους, μακράν οι συχνότερες και πιο προβληματικές είναι σκωληκοειδίτιδα, χολοκυστίτιδα, εκκολπωματίτιδα. Οι ηλικιωμένοι συχνά δεν παρουσιάζουν την περιοχική εκείνη κοιλιακή ευαισθησία, που συνήθως διακρίνει αυτές τις παθολογικές οντότητες (Πίνακας 7).

Πίνακας 7: Συμπτώματα και σημεία ενδοκοιλιακής λοίμωξης σε ηλικιωμένους ασθενείς.
ΣκωληκοειδίτιδαΣυχνότητα
Πόνος στο ορθό3-45%
Ναυτία έμετος30%
Αναπηδώσα ευαισθησία 38-81%
Σύσπαση κοιλ. τοιχώματος39-51%
Ευαισθησία κάτω (δε) τεταρτημορίου77-99%
Χολοκυστίτιδα
Ίκτερος8-28%
Αλλαγή πνευματικής κατάστασης/σύγχυση13%
Περιτοναϊσμού σημεία41%
Κοιλιακό άλγος74-84%
Εκκολπωματίτιδα
Διάρροια/δυσκοιλιότητα 19-40%
Ναυτία/έμετοι30-41%
Άλγος (αριστερού) κάτω τεταρτημορίου67-87%

 

Διάτρηση κοίλου σπλάχνου και συνοδός περιτονίτις μπορούν να εμφανισθούν χωρίς πυρετό ή πόνο. Στην πράξη σύγχυση και υπόταση μπορεί να είναι τα μοναδικά συμπτώματα μιας γαστρεντερικής λοίμωξης. Αυτή η υψηλή συχνότητα άτυπων εκδηλώσεων και η τάση των ηλικιωμένων ασθενών να καθυστερούν στην εμφάνιση τυπικής κλινικής εικόνας, μπορεί να οδηγήσουν σε πτωχή έκβαση. Αν και οι ηλικιωμένοι αποτελούν μόνο το 5-10% των περιστατικών νοσηρότητας, από οξεία σκωληκοειδίτιδα, το αντίστοιχο ποσοστό θνητότητας από τη νόσο αυτή ανεβαίνει στο 60%.

Επιπλοκές όπως: γάγγραινα, διάτρηση, απόστημα και περιτονίτιδα εμφανίζονται σε ποσοστό 35-65% των περιστατικών, πολύ συχνότερα απ’ ό,τι στους νεότερους ασθενείς τους. Η χολοκυστίτιδα είναι η πιο συνηθισμένη αιτία χειρουργικής επέμβασης στους ηλικιωμένους. Σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα είναι πολύ πιο πιθανή η ανάπτυξη γάγγραινας, διάτρησης, διαπυηθείσας χολαγγείτιδας και εμφυσηματώδους χολοκυστίτιδας.

Ατομικό αναμνηστικό

Ορισμένες από τις άτυπες εκδηλώσεις των νόσων στους ηλικιωμένους οφείλονται σε συνυπάρχοντα υποκείμενα νοσήματα, καθώς πάνω από 85% των γηριατρικών ασθενών έχουν ένα ή περισσότερα χρόνια νοσήματα. Τα κλασικά συμπτώματα μπορεί να συσκοτισθούν από την παρόξυνση αυτών των χρόνιων νοσημάτων. Το πνευμονικό οίδημα μπορεί να συγκαλύψει πνευμονία, ενώ η προϋπάρχουσα άνοια μπορεί να αποκρύψει μηνιγγίτιδα. Επιπροσθέτως, τα χρόνια νοσήματα, προδιαθέτουν σε συγκεκριμένες οξείες παθήσεις (Πίνακας 8).
Γι’ αυτόν τον λόγο η λήψη ενός ενδελεχούς ατομικού αναμνηστικού μπορεί να αποδειχθεί σημαντική στην επείγουσα αξιολόγηση των ηλικιωμένων ασθενών. Ένα ενδελεχές ιστορικό της φαρμακευτικής αγωγής είναι επίσης σημαντικό. Νέες φαρμακευτικές θεραπείες μπορεί να προκαλέσουν «φαρμακευτικό πυρετό». Ακόμη σημαντικότερο, πρόσφατα αντιβιοτικά μπορεί να συμβάλλουν σε μερικώς θεραπευόμενη λοίμωξη ή να σηματοδοτούν ένα ανθεκτικό μικροοργανισμό. Ρωτήστε τον ασθενή ή τον φροντιστή αναφορικά με τη χρήση αντιπυρετικών, η οποία μπορεί να συγκαλύψει έναν πυρετό. Οι ηλικιωμένοι είναι επίσης σε κίνδυνο για χρόνια δηλητηρίαση από σαλυκυλικά που είναι μια περιστασιακή αιτία υπερπυρεξίας. Οι γηριατρικοί ασθενείς υπό κορτικοθεραπεία μπορεί να έχουν ελάχιστα ή καθόλου στίγματα της λοίμωξης. Πρόσφατη ΧΜΘ απαιτεί άμεση εξέταση λευκών για ουδετεροπενία. Επίσης πάρτε ιστορικό εμβολιασμών ιδιαίτερα για πνευμονιόκοκκο, γρίπη και τέτανο.

Πίνακας 8: Προδιαθεσικοί παράγοντες για οξεία λοίμωξη στους ηλικιωμένους.
ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΞΕΙΑ ΛΟΙΜΩΞΗ
ΧΑΠ, ΣΚΑΠνευμονία, Γρίπη,Εισρόφηση
Μόνιμος καθετηριασμός ουροδόχου κύστεωςΛοιμώξεις ουροποιητικού
 Υπερτροφία προστάτηΛοιμώξεις ουροποιητικού
ΑκράτειαΕπιμόλυνση ελκών εκ πιέσεως,ουρολοιμώξεις
Περιφερική αγγειακή νόσοςΚυτταρίτιδα
 Χρονία φλεβική στάσηΚυτταρίτιδα
ΑΕΕΠνευμονία εξ εισροφήσεως
ΆνοιαΠνευμονία εξ εισροφήσεως
Ρευματοειδής αρθρίτιδαΣηπτική αρθρίτιδα
 ΟστεοαρθρίτιδαΣηπτική αρθρίτιδα
Ενδαρθρική πρόθεσηΣηπτική αρθρίτιδα
Ρευματική καρδιοπάθειαΕνδοκαρδίτιδα
Βαλβιδική πρόθεσηΕνδοκαρδίτιδα
Βηματοδότης/απινιδωτήςΕνδοκαρδίτιδα
Κορτικοθεραπεία, κακοήθεια,AIDS, σ. διαβήτης, κίρρωση, ΧΝΑ τελευταίου σταδίου   Ανοσοκαταστολή           (αυξημένος κίνδυνος για όλες τις λοιμώξεις)

Φυσική εξέταση

Ως επειγοντολόγοι, αντανακλαστικά συσχετίζουμε τη λοίμωξη με τον πυρετό. Στους ηλικιωμένους, παρ΄όλα αυτά, ο πυρετός είναι συχνά απών (σε πείσμα) μιας σοβαρής λοίμωξης. 13-47% των γηριατρικών ασθενών θα είναι απύρετοι παρά την παρουσία αποδεδειγμένης λοίμωξης (Πίνακας 9).

Πίνακας 9: Ηλικιωμένοι χωρίς πυρετό παρά την παρουσία μιας πιστοποιημένης λοίμωξης.
ΛΟΙΜΩΞΗΠΟΣΟΣΤΟ ΑΠΥΡΕΞΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΛΟΙΜΩΞΗΣ
Μηνιγγίτιδα 0-41%
Βακτηριαιμία13-24%
Σκωληκοειδίτιδα26%
Βακτηριδιακή ενδοκαρδίτιδα27-45%
Χολοκυστίτιδα38-71%
Πνευμονία 40-67%

Ο πυρετός δεν είναι μόνος στη μειωμένη συσχέτιση με τη μικροβιακή παθογένεση. ‘Ολοι οι «συνήθεις ύποπτοι» (ταχυκαρδία, χαρακτηριστικός κοιλιακός πόνος και περιτοναϊκά σημεία) ανευρίσκονται λιγότερο συχνά παρά τις σοβαρές και συχνά απειλητικές για τη ζωή παθήσεις. Παρ΄ όλα αυτά, ό,τι χάνουν αυτές οι ενδείξεις σε συχνότητα, το κερδίζουν σε σημασία.

Θερμοκρασία

Σε μερικές περιπτώσεις ο πυρετός στους μεγαλύτερους ασθενείς μπορεί να μην αναγνωρισθεί. Οι ηλικιωμένοι μπορεί να μην αυξάνουν τη θερμοκρασία σε επίπεδο πυρετού (θ>38 βαθμούς Κελσίου) σε μια αποδεδειγμένη λοίμωξη, αλλά να έχουν αύξηση 1
βαθμού Κελσίου ή περισσότερο από τη βασική τους θερμοκρασία που ούτως ή άλλως είναι χαμηλότερη από αυτήν των νεώτερων ασθενών. Η παρουσία υποθερμίας όχι μόνο δεν συνιστά λοίμωξη, αλλά είναι πτωχής πρόγνωσης για τον γηριατρικό πληθυσμό.

Αναπνευστικό

Ο δείκτης αναπνοής είναι ένα από τα πολυτιμότερα σημεία της κλινικής εξέτασης του αν/κού. Ταχύπνοια (RR >30 b/min) εμφανίζεται στο 26-75% των ηλικιωμένων ασθενών με πνευμονία. Σε μερικές περιπτώσεις η ταχύπνοια μπορεί να προηγηθεί άλλων κλινικών εκδηλώσεων πνευμονίας για 3-4 ημέρες. Το 5ο ζωτικό σημείο, η οξυμετρία, είναι εύκολα επιτευκτή και μπορεί να διαφωτίσει μια αλλοιώτικα πολύ λεπτή καταστολή του αν/κου. Ενώ η παρουσία τριζόντων στην ακρόαση θα προκαλέσει εγρήγορση στον ιατρό του επείγοντος (Ι.Ε.), ως προς την πιθανότητα της πνευμονίας η εξέταση μπορεί να είναι παραπλανητική λόγω ατελεκτασίας ή χρόνιας πνευμονολογικής νόσου.

Καρδιαγγειακό

Όπως ο πυρετός, έτσι και η ταχυκαρδία, προοιωνίζεται σοβαρή νόσο στους ηλικιωμένους. Σε μια μελέτη η ταχυκαρδία ήταν το προέχον σύμπτωμα σε 15% των ηλικιωμένων ασθενών με πνευμονία. Μέχρι και στο 70% των γηριατρικών ασθενών με αποδεδειγμένη βακτηριαιμία μπορεί να ελλείπει η ταχυκαρδία. Το 75% των ηλικιωμένων ασθενών που αναπτύσσουν ενδοκαρδίτιδα έχουν μια προϋπάρχουσα βαλβιδική ή καρδιακή διαταραχή και περίπου 1/3 προσθετική βαλβίδα. Ο ιατρός του επείγοντος παρά την πρόκληση του θορυβώδους ΤΕΠ πρέπει να ακούσει προσεκτικά για καρδιακό φύσημα.

Κοιλία

Η κοιλιακή ευαισθησία εάν είναι παρούσα, είναι σημαντικό εύρημα σε αυτόν τον πληθυσμό. Παρ’ όλα αυτά, το ενοχλητικό παρεπόμενο είναι ότι ένας σημαντικός αριθμός ηλικιωμένων ασθενών που εμφανίζονται με χειρουργικό επείγον δεν έχουν αξιόλογη κοιλιακή ευαισθησία σε ποσοστό που φτάνει έως 25% για τη χολοκυστίτιδα, 34% για τη σκωληκοειδίτιδα και 13-30% για την εκκολπωματίτιδα.

ΚΝΣ

Όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, μια πρόσφατη έκπτωση της πνευματικής κατάστασης, μπορεί να είναι η μόνη αντικειμενική ένδειξη ασθένειας απειλητικής για τη ζωή. Ο ιατρός του επείγοντος πρέπει να ψάξει για εστιακά νευρολογικά σημεία. Ένα εκπληκτικό 40% των ηλικιωμένων ασθενών με βακτηριδιακή μηνιγγίτιδα έχει εστιακό νευρ. σημείο, ενώ περίπου οι μισοί δεν έχουν μηνιγγισμό όταν προσέρχονται στο ΤΕΠ (Πίνακας 10). Το εύρημα του «δύσκαμπτου λαιμού» μπορεί να είναι παραπλανητικό, καθ’ όσον η αυχενική δυσκαμψία σχετιζόμενη με μηνιγγίτιδα, μπορεί να είναι δύσκολο να διακριθεί από χρόνια αυχενική αρθρίτιδα ή χρόνιο νευρολογικό νόσημα όπως ν. Parkinson.

Πίνακας 10: Συμπτώματα και σημεία μηνιγγίτιδας σε ηλικιωμένους ασθενείς.
Σύμπτωμα/ΣημείοΣυχνότητα
Κεφαλαλγία21-81%
Εστιακά νευρολογικά σημεία40%
Μηνιγγισμός57-92%
Σύγχυση 57-96%

 

Ουροποιογεννητικό

Η ευαισθησία της πλευροσπονδυλικής γωνίας μπορεί να αντιπροσωπεύει λοίμωξη του ανώτερου ουροποιητικού αν και μερικές μελέτες δείχνουν ότι αυτό το εύρημα εμφανίζεται σε ποσοστό <50% p="">

Δέρμα/Μαλακά μόρια

Αρχίστε την εξέταση του δέρματος, γυμνώνοντας τελείως τον ηλικιωμένο ασθενή. Η κυτταρίτιδα μπορεί εύκολα να παραβλεφθεί εάν ο φωτισμός είναι πτωχός ή ο ασθενής είναι μερικώς απεκδυμένος. Ψάξτε για χειρουργικές ουλές, που μπορεί να αποκαλύψουν φλεγμονή του τραύματος ή οδηγά σημεία για το ιστορικό του ασθενούς, όπως: προηγηθείσα σπληνεκτομή, τοποθέτηση βηματοδότη ή τεχνητή άρθρωση. Κάντε προσπάθεια να βρείτε έλκη εκ πιέσεως στους ακίνητους, με ακράτεια ή διαβιούντες σε οίκους ευγηρίας ασθενείς. 20-25% των διαβιούντων σε οίκους ευγηρίας έχουν δερματικά έλκη και 10-65% αυτών θα μολυνθούν. Οι πιο συχνές εντοπίσεις περιλαμβάνουν: πτέρνες, ιερό οστούν, ισχιακά κυρτώματα και τους γλουτούς, όλες περιοχές που εύκολα μπορούν να παραβλεφθούν σε μια επιπόλαια εξέταση κατακεκλιμένου ασθενούς.

Ενδείξεις επιμόλυνσης έλκους είναι: επέκταση ερυθρότητας, πυώδες έκκριμα, ρυπαρή οσμή ή νεκρωτικός ιστός. Χρόνιο μη επουλούμενο έλκος μπορεί να αποτελεί ένδειξη υποκείμενης οστεομυελίτιδας, ειδικά όταν εκτίθεται το οστούν. Τέλος, επισκοπήστε τις αρθρώσεις στους ηλικιωμένους ασθενείς, ιδιαίτερα αυτές με προθέσεις. Αρθρώσεις ερυθρές, θερμές ή εξανθημένες μπορεί να είναι μολυσμένες και πρέπει να παρακεντηθούν για εξέταση του αρθρικού υγρού. Πόνος στο εύρος της κίνησης είναι ο αξιοπιστότερος δείκτης σηπτικής άρθρωσης.

Διαγνωστικές εξετάσεις

Εάν μια λοιμώδης αιτία του πυρετού είναι πιθανή, χρήσιμα test είναι η γενική αίματος, τουλάχιστον 2 καλλιέργειες αίματος, εξέταση ούρων και καλλιέργεια, απλή ακτινογραφία θώρακος και εξέταση κρεατινίνης (Πίνακας 11).

Διαγνωστική προσέγγιση

Λοίμωξη του αναπνευστικού σε ηλικιωμένους

Η απλή ακτινογραφία θώρακα κλινικά χρήσιμη και οικονομικά πολύ συμφέρουσα στην εκτίμηση των πυρεσσόντων ηλικιωμένων ασθενών. Μπορεί και (25%) (+) με (-) κλινική εξέταση. Σε ορισμένους όμως ασθενείς μπορεί να είναι παραπλανητική: α) σε αφυδάτωση δεν αναδεικνύεται η πνευμονία (το διήθημά της) που για να αναδειχθεί απαιτείται ενυδάτωση. β) Τα χρόνια πνευμονικά νοσήματα (ΧΑΠ, ΣΚΑ) που προδιαθέτουν σε πνευμονία μπορεί να συσκοτίσουν τα ακτινολογικά ευρήματα. Επίσης ABG και οξυμετρία πολύ υποβοηθητικά.

Λοίμωξη του ουροποιητικού σε ηλικιωμένους

Ένα πρόβλημα που οδηγεί και σε παραπλανητική διάγνωση είναι η ασυμπτωματική βακτηριουρία, μια και οι ηλικιωμένοι ασθενείς έχουν τάση προς αυτήν (οι ηλικιωμένες γυναίκες μέχρι και 34%). Έτσι, ένας ηλικιωμένος ασθενής που προσέρχεται με βακτηριουρία και πυρετό ΔΔ είναι ουρολοίμωξη ή μια άλλη λοίμωξη (π.χ. πνευμονία) με τυχαία συνύπαρξη ασυμπτωματικής βακτηριουρίας, οπότε είναι φρόνιμο να μην αποδοθεί ο πυρετός σε ουρολοίμωξη αλλά να διερευνηθούν και άλλες λοιμώξεις.
Το 105 είναι αυθαίρετο νούμερο στην κ/α ούρων (για τους ηλικιωμένους ασθενείς), εδώ και περίπου 25 χρόνια καθιερωμένο, αν και περίπου 1/3 των ασθενών με αποδεδειγμένη ουρολοίμωξη έχουν <105 αποικίες. Μερικοί προτείνουν για συμπτωματικές γυναίκες ή για τους φέροντες ουροκαθετήρα, ανάπτυξη 102 ενός μικροβίου είναι αρκετό για διάγνωση ουρολοίμωξης. Για τους άνδρες παραμένει το 105 αν και μερικοί συνιστούν το 104 ή 103αποικίες. Στους άνδρες με εκδηλώσεις ανώτερου ή κατώτερου ουροποιητικού σκεφθείτε κατακράτηση ούρων, λόγω Κ.Υ.Π. (προσδιορίστε τη μετα-ούρηση ποσότητα).
Απεικόνιση χρειάζεται στο ΤΕΠ σε υποψία περί ή ενδονεφρικού αποστήματος. Σκεφθείτε, το περινεφρικό απόστημα, σε ασθενείς με επιμένοντα πυρετό και βακτηριουρία παρά την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή (πολύ πιθανό σε σακχαροδιαβητικούς).
Ο ιατρός του επείγοντος πρέπει ισχυρά να υποπτευθεί το ουροποιητικό ως αιτία σε κάθε ηλικιωμένο ασθενή με πυρετό που φέρει μόνιμο καθετήρα, μια και τα 2/3 αυτών των εμπύρετων επεισοδίων οφείλονται σε λοίμωξη ουροποιητικού. Κυρίως αυτό βρίσκει εφαρμογή στους ιδρυματοποιημένους ηλικιωμένους. Ο καθετηριασμός της ουροδ. κύστεως που είναι πολύ συχνός, δημιουργεί κατά κανόνα βακτηριακό αποικισμό, ιδιαίτερα σε ασθενείς καθετηριασμένους για πάνω από ένα μήνα. Γι΄ αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό, πριν αποδώσουμε αυτόματα στο ουροποιητικό την αιτία του πυρετού σε αυτούς τους ασθενείς, να ψάξουμε και άλλα αίτια πυρετού.

Ενδοκοιλιακές  λοιμώξεις σε ηλικιωμένους

Για τους πυρέσσοντας ηλικιωμένους ασθενείς με κοιλιακά ευρήματα, μια γενική αίματος με τύπο λευκών, εργαστ. έλεγχος ηπατικής λειτουργίας, αμυλάση και λιπάση μπορεί να είναι υποβοηθητικές. Σύσταση για σύνεση στη χρήση των απεικονιστικών μεθόδων λόγω άτυπων εκδηλώσεων και αυξημένης θνητότητας και νοσηρότητας στους ηλικιωμένους.

  1. Εάν ύποπτη η χολοκυστίτιδα → εξασφάλιση U/S (δε) υποχονδρίου.
  2. Η διάγνωση της εκκολπωματίτιδας γίνεται γενικά κλινικά, αν και επιπλοκές όπως ειλεός και αποστήματα καλύτερα φαίνονται στην αξονική τομογραφία. Βαριούχος υποκλυσμός κατά διπλή αντίθεση είναι επικίνδυνος για παρόξυνση της οξ. εκκολπωματικής νόσου.
  3. Η ελικοειδής αξονική τομογραφία κατά τριπλή αντίθεση (σκιαγραφικό από το στόμα, I.V. και υποκλυσμός) αποτελεί σημαντικό διαγνωστικό εργαλείο στην εκτίμηση της οξείας σκωληκοειδίτιδας, εμφανίζοντας