Δύσπνοια

Δύσπνοια: Αξιολόγηση και θεραπεία

Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών
Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης
Παθολόγος

Δύσπνοια: Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού

  • Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία, πτώση της Α.Π., κυάνωση, διαταραχές συνείδησης, συριγμό) και την λήψη ιστορικού διαγιγνώσκουμε τις συχνότερες αιτίες που χρήζουν νοσηλείας: απορρύθμιση Χ.Α.Π., πνευμονική εμβολή, πνευμονικό οίδημα, αναφυλακτικό shock, σηπτική συνδρομή, πνευμονία από εισρόφηση, πνευμοθώρακα, απόφραξη ανωτέρων αναπνευστικών οδών από ξένο σώμα.
  • Συχνότερα αίτια δύσπνοιας είναι το άσθμα, η διαταραχή πανικού, οι λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος, η στεφανιαία νόσος και μπορούν να αντιμετωπισθούν στο σπίτι.

Σημεία κλειδιά

  • Αν και η δύσπνοια είναι υποκειμενικό αίσθημα, συνήθως προκαλείται από τη διέγερση χημειοϋποδοχέων του εγκεφάλου και των πνευμόνων ή μηχανοϋποδοχέων του αναπνευστικού συστήματος.
  • Το ιστορικό και η κλινική εξέταση βοηθά σημαντικά στην διαφορο-διάγνωση των πλείστων νοσημάτων που εκδηλώνονται με δύσπνοια.
  • Η ψυχογενής δύσπνοια είναι πάντοτε διάγνωση εξ αποκλεισμού.
  • Ολοι οι ασθενείς με νεοεμφανιζόμενη δύσπνοια χρήζουν περαιτέρω ελέγχου.
  • Φυσιολογική ροομέτρηση αποκλείει την αποφρακτικού τύπου δύσπνοια.
  • Η ροομέτρηση μπορεί να βοηθήσει στην διαφοροδιάγνωση του πνευμονικού οιδήματος από απορρύθμιση Χ.Α.Π.
  • Αποκλείουμε πάντα την πνευμονική εμβολή και την εκλαμψία σε εγκύους.

Φάρμακα και απαραίτητο διαγνωστικό υλικό

  • Ροόμετρο
  • Οξύμετρο
  • Φορητό σπιρόμετρο
  • Φιάλη οξυγόνου
  • Σετ διασωλήνωσης
  • Σε άσθμα, ΧΑΠ: εισπνεόμενοι β-διεγέρτες, εισπνεόμενα αντιχολινεργικά, ενέσιμα κορτικοειδή
  • Σε οξύ πνευμονικό οίδημα: δισκία PENSORDIL, αμπούλες LASIX

Κλινική διάγνωση

  • Όταν δεν υπάρχει επαρκής αιτιολόγηση της δύσπνοιας νοσηλεύουμε τον ασθενή.
  • Το άσθμα, η πνευμονία, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, η πλευρίτιδα, εύκολα διαγιγνώσκονται από το ιστορικό, την κλινική εξέταση και την ροομέτρηση.
  • Νοσηλεύουμε τους ασθενείς με πνευμονική εμβολή. Το 1/3 των ασθενών με πνευμονική εμβολή εμφανίζει δύσπνοια χωρίς θωρακικό άλγος.
  • Η οξεία βρογχίτιδα σπάνια προκαλεί υποξαιμία και δύσπνοια.
  • Στο 1/3 των ασθενών με στεφανιαία νόσο η δύσπνοια προηγείται της στηθάγχης.
  • Θεραπεία στο σπίτι ή στα Τ.Ε.Π.
  • Οξυγονοθεραπεία 4-6 l/min εκτός από την περίπτωση υπερκαπνίας.
  • Διασωλήνωση σε βαρειά αναπνευστική ανεπάρκεια, διαταραχές συνείδησης.
  • Για ειδικές θεραπείες βλ. Ασθμα, ΧΑΠ.

Παρακλινικός έλεγχος

Οξυμετρία.

Από πολλούς θεωρείται το «πέμπτο ζωτικό σημείο». Οι υγιείς εξεταζόμενοι έχουν φυσιολογικό κορεσμό αιμοσφαιρίνης μεγαλύτερο του 95%. Πολλοί καπνιστές, οι ηλικιωμένοι και οι παχύσαρκοι έχουν τιμές κορεσμού αιμοσφαιρίνης κυμαινόμενη από 92% έως 95%. Τιμές κατώτερες του 92% σε δυσπνοϊκούς ασθενείς απαιτούν διερεύνηση και νοσηλεία.

Ακτινογραφία θώρακος.

Σε 1/3 των ασθενών με καρδιοαναπνευστικά προβλήματα ανευρίσκονται νέα παθολογικά ευρήματα από την ακτινογραφία του θώρακος. Είναι χρησιμότατη στην διάγνωση της πνευμονίας και του πνευμοθώρακα όπως και για τον προσδιορισμό του μεγέθους της καρδιάς και τον βαθμό της καρδιακής ανεπάρκειας.
ΗΚΓ. Είναι απαραίτητο σε όλους τους δυσπνοϊκούς ασθενείς που έχουν παράγοντες κινδύνου στεφανιαίας νόσου. Οι ηλικιωμένοι και οι διαβητικοί εμφανίζουν άτυπη συμπτωματολογία στεφανιαίας νόσου δηλαδή δύσπνοια.

Ροομετρία, σπιρομέτρηση.

Χρειάζεται για την διαφοροδιάγνωση της δύσπνοιας αποφρακτικού τύπου.

Σπινθηρογράφημα αερισμού αιματώσεως.

Θεωρείται παραδοσιακά χρήσιμο για την διάγνωση της πνευμονικής εμβολής. Εάν υπάρχει μικρή πιθανότητα κινδύνου για πνευμονική εμβολή και αν η τιμή της καινούργιας γενιάς D-dimers είναι μικρότερη των 500 ng/ml καλύτερα είναι να αποφεύγεται.

Αέρια αίματος.

Είναι απαραίτητα για ασθενείς με διαταραχές συνείδησης και με υποψία οξέωσης. Σε ασθενείς με άσθμα ή Χ.Α.Π. είναι χρήσιμη σε PEAK μικρότερου του 25%. Σε ασθενείς χωρίς επαρκή αιτιολόγηση της δύσπνοιας βοηθά και ο υπολογισμός (Α-α DO2).

Αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτης.

Προσδιορισμός της αιμοσφαιρίνης είναι χρήσιμος σε υποψία αναιμίας.

ΗΚΓ δοκιμασία κοπώσεως, σπινθηρογράφημα με θάλλιο, υπερηχογράφημα καρδιάς σε ασθενείς με υποψία στεφανιαίας νόσου.
Ψηφιακή αξονική τομογραφία.

Εχει μεγαλύτερη ευαισθησία σε περίπτωση πνευμονικής εμβολής από μεγάλους θρόμβους. Μπορεί να ζητείται στην περίπτωση το σπινθηρογράφημα αερισμού – αιματώσεως πιθανολογείται να είναι μη διαγνωστικό. (πνευμονική σκίαση, ΧΑΠ, βαρείς καπνιστές κ.λ.π.)

D-dimers.

Είναι προϊόντα αποδομής του θρόμβου και αυξάνονται σε ασθενείς με θρομβοεμβολική νόσο αλλά και σε λοιμώξεις, φλεγμωνόδεις νόσους και νεοπλάσματα. Οι χαμηλές τιμές λιγότερο από 500 ng/ml συνηγορούν για την απουσία θρομβοφλεβίτιδας και πνευμονικής εμβολής.

Πνευμονική αγγειογραφία.

Αποτελεί την πλέον αξιόπιστη εξέταση για την διάγνωση της πνευμονικής εμβολής.

Παγίδες που πρέπει να αποφεύγουμε

  • Η σηψαιμία στους ηλικιωμένους αποτελεί συχνό αίτιο δύσπνοιας που υποδιαγιγνώσκεται.
  • Ηλικιωμένοι ασθενείς με πολλαπλά ιατρικά προβλήματα δεν παρουσιάζουν πρωτοεμφανιζόμενη δύσπνοια λόγω άγχους και ψυχολογικών προβλημάτων. Η πνευμονική εμβολή και η ισχαιμία μυοκαρδίου προκαλούν συμπτώματα αγωνίας και άγχους.
  • Πρέπει να γνωρίζουμε τις διαγνωστικές δυνατότητες των παρακλινικών εξετάσεων π.χ. δυσπνοϊκός ασθενής με φυσιολογική οξυμετρία και ακτινογραφία θώρακος μπορεί να πάσχει από πνευμονική εμβολή.
  • Η δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα είναι σπάνια στην Ελλάδα αλλά χρήζει μνείας όπως και τα νευρο-μυοσκελετικά αίτια δύσπνοιας.